اروتیک کاکاوندها

کاکاوندها قبیله‌ای از مرکز زاگرس هستند که هویتشان در تقاطعی قرار دارد که بیرونی‌ها دائماً می‌کوشند آن را ساده کنند. معمولاً آنان را کرد به شمار می‌آورند، به لکی سخن می‌گویند و سرزمین اصلی‌شان در لرستان است، استانی که نامش را از لرها گرفته است. اگر پرسیده شود کدام برچسب درست است، پاسخ به این بستگی دارد که چه کسی می‌پرسد. آنچه خود کاکاوندها حفظ کرده‌اند ساده‌تر است: نام تبار، یک قلمرو، و خاطره‌ای از اینکه یکی از بخش‌های اصلی کنفدراسیون دلفان بوده‌اند، خوشه‌ای از قبایل لک که ایتیوند و مومیوند را نیز دربر می‌گیرد. پسوند -vand نشانه‌ی استاندارد نسب در زاگرس است و کاکا در کردی به معنای برادر بزرگ‌تر است و به‌عنوان واژه‌ای احترام‌آمیز به کار می‌رود.

سرزمین اصلی آنان مرتفعات اطراف نورآباد در شهرستان دلفان، در شمال غربی لرستان است که به سمت غرب تا هرسین و دشت کرمانشاه امتداد می‌یابد. شاخه‌ای جدا در شمال دورتر، در تپه‌های استان قزوین زندگی می‌کند؛ آنان از خانواده‌هایی هستند که دولت ایران نسل‌ها پیش به آنجا کوچانده است، بخشی از عادت طولانی سلطنتی در کندن قبایل از جا و کاشتن آنان در جایی دیگر. لکی، زبانشان، از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است. زبان‌شناسان درباره اینکه آیا شکلی جنوبی از کردی است یا زبانی مستقل که میان کردی و لری ایستاده، بحث می‌کنند. بیشتر کاکاوندها فارسی را هم سخن می‌گویند.

تا قرن بیستم، بیشتر کاکاوندها دامدار بودند، گوسفند و بز را میان مراتع خنک تابستانی و دره‌های گرم‌تر زمستانی جابه‌جا می‌کردند، در چادرهایی از موی سیاه بز زندگی می‌کردند و از خان‌های خود فرمان می‌بردند. لشکرکشی‌های رضاشاه به لرستان در دهه‌های 1920 و 1930 این نظام را با زور درهم شکست: قبایل خلع سلاح شدند، رهبرانشان برکنار شدند و خانواده‌ها به روستاها رانده شدند. امروز کاکاوندها عمدتاً کشاورز، شهرنشین و کارگر مزدبگیرند، در جاهایی چون نورآباد، هرسین، کرمانشاه و تهران، هرچند دامداری در حاشیه‌ها باقی مانده و وابستگی ایلی هنوز در ازدواج، سیاست محلی و اختلافات اهمیت دارد.

کاکاوندها از نظر مذهبی به‌آرامی تقسیم می‌شوند. بسیاری از آنان شیعه دوازده‌امامی‌اند، مانند بیشتر مردم ایران. بسیاری دیگر یارسان‌اند، که اهل حق نیز نامیده می‌شوند، آیینی ریشه‌دار در غرب زاگرس که جمهوری اسلامی آن را به رسمیت نمی‌شناسد. عبادت یارسان بر محور جم است، گردهمایی‌ای که در آن آیات مقدس با تنبور، عودی بلندگردن، خوانده می‌شود، و دلفان یکی از مناطق خاستگاه این ساز شناخته می‌شود. مردان یارسان به‌سنت سبیل خود را کوتاه نمی‌کنند؛ این نشانه‌ای کوچک و آشکار است در جامعه‌ای که اغلب دلایلی داشته است تا باورهایش را برای خود نگه دارد.