اروتیک ایلیریایی‌ها

ایلیریایی‌ها قبایل هندواروپایی غرب بالکان بودند که ساحل شرقی دریای آدریاتیک و پس‌کرانه‌ی کوهستانی آن را در اختیار داشتند، منطقه‌ای که تقریباً معادل کرواسی، بوسنی، مونته‌نگرو، کوزوو و آلبانی امروزی است. آن‌ها از آغاز عصر آهن تا زمانی که روم در سال 9 میلادی فتحشان را به پایان رساند، در این سرزمین بودند. سپس طی چند نسل رومی‌مآب شدند، در سده‌های ششم و هفتم میلادی زیر هجوم اسلاوها از پا درآمدند و امروز تنها به‌عنوان نامی بر نقشه‌های کهن و موضوعی برای بحث باقی مانده‌اند. این بحث به آلبانیایی‌ها مربوط است که به تنها زبان پالئوبالکانی هنوز زنده سخن می‌گویند و به‌طور گسترده، هرچند نه به‌طور قطعی، از نسل ایلیریایی‌ها دانسته می‌شوند. ایلیریایی‌ها هرگز چیزی ننوشتند. هرآنچه از زبانشان می‌دانیم از نام‌های شخصی و جغرافیایی است که یونانیان و رومیان ثبت کرده‌اند، به همین دلیل نسبت آن با آلبانیایی، با زبان مساپیایی در آپولیا در آن سوی دریا، و با زبان تراکیایی همچنان حل‌نشده باقی مانده است.

«ایلیریایی» برچسبی بود که بیگانگان بر ده‌ها قبیله زدند که هرگز خود را یک ملت واحد نمی‌دانستند: دالماتی‌ها در پس‌کرانه‌ی ساحل مرکزی، آردیایی‌ها و لابئاتی‌ها در جنوب، در اطراف دریاچه‌ی اسکوتاری، تاولانتی‌ها در نزدیکی دیرهاخیوم، آوتاریاتی‌ها با گورستان‌های تپه‌ای‌شان در فلات گلاسیناک، ایاپودی‌ها و لیبورنی‌ها در شمال، و داردانی‌ها در نواحی درونی که عضویتشان مورد اختلاف است. آن‌ها در دژهای تپه‌ای زندگی می‌کردند، گاو و گوسفند می‌چراندند، با آهن کار می‌کردند و مردگان خود را زیر گورتپه‌ها به خاک می‌سپردند. قبایل ساحلی لمبوس را ساختند، کشتی پارویی سبک و تندرویی که آن‌ها را به دزدان دریایی آدریاتیک بدل کرد و لیبورنا را به روم داد. نخستین لشکرکشی روم به آن سوی آدریاتیک، در سال 229 پیش از میلاد، علیه ملکه توتا، فرمانروای آردیایی‌ها، بود که به فرستادگان رومی گفته بود پادشاهان ایلیریایی در غارت خصوصی در دریا دخالت نمی‌کنند. این پادشاهی در سال 168 پیش از میلاد به پایان رسید، زمانی که گنتیوس در جنگی که حدود سی روز طول کشید، اسکودرا را از دست داد.

نواحی درونی بسیار بیشتر مقاومت کردند. شورش سال‌های 6 تا 9 میلادی که به رهبری دو سرکرده انجام شد که هر دو باتو نام داشتند، ده لژیون را به میدان کشاند و سوتونیوس آن را سخت‌ترین جنگ خارجی از زمان کارتاژ خواند. پس از آن ایلیریکوم به دالماتیا و پانونیا تقسیم شد و تپه‌هایی که با روم جنگیده بودند، نخست به پایگاه سربازگیری آن و سپس به خاستگاه امپراتورانش بدل شدند: دیوکلتیانوس از نزدیکی سالونا برخاست، کنستانتین از نایسوس، و خاندان یوستینیانوس از داردانیا. آنچه ایلیریایی‌ها باور داشتند، در کتیبه‌های دوران رومی به‌طور مبهم دیده می‌شود: خدای سوارکار مدائوروس در ریسان، خدای چشمه بیندوس در میان ایاپودی‌ها، ویداسوس و تانا که با سیلوانوس و دیانا برابر دانسته شدند، مارها در سراسر نگاره‌ها، و مارپیچ‌ها و قرص‌های خورشید که بر برنز کوبیده شده‌اند. استرابون می‌گوید ایاپودی‌ها مانند تراکیایی‌ها خود را خال‌کوبی می‌کردند. تئوپومپوس می‌گوید آردیایی‌ها بسیار می‌نوشیدند و جمعیتی زیردست نگه می‌داشتند که او آن را به هیلوت‌های اسپارتی مانند کرد. تکه‌ی کوچکی از آن‌ها هنوز در کلیسا باقی است: جامه‌ی آستین‌گشادی که رومیان آن را به دالماتیا نسبت می‌دادند، یعنی دالماتیکا، هنوز با نام دالماتیک بر تن شماسان است.