اروتیک ایک

ایک‌ها بر یال‌های کوه‌های مورونگوله زندگی می‌کنند، در دورترین گوشه شمال‌شرقی اوگاندا، جایی که کشور در برابر کنیا و سودان جنوبی به پایان می‌رسد. این موقعیت نخستین چیزی است که باید درباره آنان دانست. در پایین‌دستشان دره کیدپو قرار دارد و در همه سو پیرامونشان مردمان دامدار هستند: دودوث‌ها، ترکاناها و توپوساها، که یورش‌های جنگاورانشان نسل‌ها شکل سکونت ایک‌ها را تعیین کرده است. روستاهای ایک‌ها بلند و چسبیده به دامنه کوه‌اند، و حیاط‌هایشان در درون یک حصار بیرونی فشرده چیده شده‌اند. دومین نکته زبان است. ایستود به گروه کوچک کولیاک تعلق دارد که تنها خویشاوندانش زبان سو و زبان نیانگی است که تقریباً از میان رفته است. این زبان نیلوتیک نیست، و اینکه به چه زبان دیگری پیوند دارد هنوز موضوع بحث زنده میان زبان‌شناسان است؛ آنان معمولاً کولیاک را لایه‌ای کهن‌تر از شرق آفریقا می‌دانند که بر جا مانده و مهاجران بعدی پیرامونش را پر کرده‌اند. دستور زبان ایک آن‌قدر پیچیده است که این زبان را مورد علاقه متخصصان ساخته است. تقریباً همه ایک‌ها زبان کاریموجونگ یا دودوث را هم می‌دانند، و دقیقاً از همین‌جاست فشاری که بر ایستود وارد می‌شود.

در حافظه زندگان، آنان شکار و گردآوری خوراک می‌کردند. اکنون سورگوم، ذرت و لوبیا را بر دامنه‌هایی می‌کارند که برای گله‌ها بسیار شیب‌دار است، و زنبورداری می‌کنند؛ کندوهای چوبی توخالی را در درختان آویزان می‌کنند و عسل را به بازار، به آبجو و به آیین می‌برند. کیهان‌شناسی کهن آفریدگار، دیدیگواری، را دور نگه می‌دارد: او ایک‌ها را آفرید و سپس کنار کشید و نیاکان را از خدا نزدیک‌تر باقی گذاشت. بیشتر ایک‌ها امروز پیرو مسیحیت‌اند و این دو نظام بدون اصطکاک چندانی کنار هم زیست می‌کنند. نقطه عطف تاریخ جدید آنان در اوایل دهه 1960 میلادی بود، زمانی که دره کیدپو به پارک ملی تبدیل شد و محدوده شکارشان به رویشان بسته شد، درست پیش از آنکه باران‌ها قطع شوند. کالین ترنبال در جریان قحطی‌ای که پس از آن آمد وارد شد و کتاب مردم کوهستان را نوشت، کتابی که ایک‌ها را جامعه‌ای نشان می‌داد که خود مهربانی را رها کرده است. این کتاب آنان را مشهور کرد، و این شهرت تهمت بود. پژوهشگران بعدی، به‌ویژه برند هاینه، میزبان‌هایی یافتند نه هیولاهایی، و مؤلفی که یک وضعیت اضطراری را با یک فرهنگ اشتباه گرفته بود و به زبانی که درباره‌اش داوری می‌کرد به‌زحمت سخن گفته بود. ایک‌ها پنجاه سال در کنار آن کتاب زیسته‌اند. آنچه واقعاً پیش روی آنان است ساده‌تر و دشوارتر است: یورش‌هایی که پایان نیافته، زمینی کم‌بازده، جمعیتی شاید ده تا سیزده هزار نفر، و زبانی که هر سال جای کمتری برای به‌کارگیری دارد، هرچند سوادآموزی و کار ترجمه به زبان ایستود اندکی این روند را عقب رانده است.