اروتیک گوموز

گوموز در دره‌ی نیل آبی و در کمربند جلگه‌ای زندگی می‌کنند که از غرب اتیوپی تا سودان امتداد دارد؛ کشوری که بیشتر همسایگان آنان را کشاورزان کوشی و سامی ارتفاعات تشکیل می‌دهند. این جغرافیا اهمیت دارد: گوموز مردمان دشت‌های گرم، یعنی قولا، هستند، در کشوری که مرکز سیاسی و جمعیتی‌اش دو هزار متر بالاتر قرار دارد. برای قرن‌ها، این شکاف ارتفاعی شیوه‌ای را شکل داد که پادشاهی‌های ارتفاعات بالادست به گوموز می‌نگریستند: به‌عنوان بیگانگان، هدف یورش، و مرزی که باید از آن گذشت، نه جمعیتی که باید در خود ادغام کرد. میراث یورش‌های برده‌گیری که تا مدت‌ها پس از آغاز قرن بیستم به سرزمین گوموز می‌رسید، هنوز بر شیوه‌ی سخن گفتن این جامعه از تاریخ خود و احتیاطش نسبت به بیگانگان اثر دارد.

از نظر زبانی، زبان گوموز نمونه‌ای چشمگیر است. این زبان به خانواده‌ی نیلی-صحرایی تعلق دارد و از این رو در تباری متفاوت با تقریباً همه‌ی زبان‌هایی قرار می‌گیرد که در اطرافش گفته می‌شوند: امهری، اورومو و دیگر زبان‌های بزرگ اتیوپی از خانواده‌ی آفروآسیایی‌اند. در درون خود، گوموز به زنجیره‌ای از گویش‌ها در امتداد رود تقسیم می‌شود و گویشوران دو سر شمالی و جنوبی همیشه به آسانی یکدیگر را نمی‌فهمند. این زبان در جاهایی که جامعه روستایی مانده، استوار باقی مانده است، اما در شهرهایی که امهری بر آموزش و تجارت چیره است، به سرعت کم‌رنگ می‌شود.

زندگی دینی ریشه در آیین بومی کهن دارد، نه مسیحیت یا اسلام، با وجود اینکه هر دو در منطقه حضور دارند. ارواح نیاکان، زیارتگاه‌های محلی و متخصصان آیینی که شفا و فال‌گیری را بر عهده دارند همچنان جایگاهی محوری دارند و مراسمی که با برداشت محصول، ازدواج و مرگ پیوند دارند، شکل پیش‌ابراهیمی خود را حفظ کرده‌اند. معیشت بر کشت جابه‌جاشونده‌ی سورگوم و ذرت استوار است و با ماهیگیری رودخانه‌ای، گردآوری عسل از کندوهای جنگلی و شکار جانوران کوچک تکمیل می‌شود: الگویی که با سرزمینی از رودخانه‌های فصلی، جنگل و قلمرو مگس تسه‌تسه سازگار است. جامعه‌ی گوموز در قالب تیره‌های برون‌همسر سازمان یافته است و چانه‌زنی بر سر شیربها و عرف کهن ازدواج از راه مبادله‌ی خواهران هنوز شیوه‌ی شکل‌گیری خانواده‌ها را تعیین می‌کند.

فشار بر گوموز امروز کمتر از یورش و بیشتر از زیرساخت‌های بزرگ‌مقیاس می‌آید. سد رنسانس بزرگ اتیوپی بر رودخانه‌ی آنان قرار دارد و طرح‌های کشاورزی تجاری و برنامه‌های اسکان مجدد به دشت‌هایی راه یافته‌اند که در خاطره‌ی زندگان تقریباً به‌طور کامل متعلق به آنان بود. خشونت قومی اخیر در بنی‌شنگول-گوموز این منطقه را به یکی از گوشه‌های ناآرام‌تر کشور بدل کرده و جای پای این جامعه بر سرزمین خودش در این لحظه متزلزل است.