اروتیک فالیسکی‌ها

فالیسکی‌ها مردمی ایتالیایی‌تبار در دره‌ی میانی رود تیبر بودند که در قرن سوم پیش از میلاد در دولت روم جذب شدند و تا حدود 150 پیش از میلاد، زمانی که زبانشان دیگر بر سفال‌هایشان دیده نمی‌شود، به‌عنوان قومی مستقل پایان یافتند. فرزندانشان جمعیت آگرو فالیسکو هستند، یعنی روستاهای شمال روم در اطراف چیویتا کاستلانا. سرزمین مادری‌شان کوچک بود: گوشه‌ای از فلات توفی که دره‌های عمیق رودخانه‌ها آن را بریده‌اند، از شرق به تیبر و از غرب به ارتفاعات آتشفشانی به سوی دریاچه ویکو محدود می‌شد، و تقریباً از هر نقطه‌اش خط‌الراس آهکی کوه سوراکته دیده می‌شد. شهر اصلی‌شان فالریی بود، بر پشته‌ای قابل دفاع که امروز چیویتا کاستلانا بر آن قرار دارد. آنچه فالیسکی‌ها را از همسایگانشان جدا می‌کند، ناهماهنگی‌ای است که هنوز مردم را سردرگم می‌کند. آنان مانند اتروسک‌ها زندگی می‌کردند: مقبره‌های اتاقکی، الفبایی که از زبان اتروسکی وام گرفته شده و از راست به چپ نوشته می‌شد، اتحادی دیرپا با ویی علیه روم، و مکتبی منطقه‌ای در نقاشی روی گلدان‌های سرخ‌نقش که با هر آنچه در اتروریا ساخته شده برابری می‌کند. اما آنان به زبان اتروسکی سخن نمی‌گفتند. فالیسکی زبانی ایتالیایی بود و نزدیک‌ترین خویشاوند زبان لاتین به شمار می‌رفت، آن‌قدر نزدیک که تفاوت‌های کوچک آن بخش جالب ماجراست. جایی که یک رومی hodie می‌نوشت، یک فالیسکی foied می‌نوشت.

این واژه در مشهورترین جمله‌ی فالیسکی به‌جا مانده است، بر ظرفی که صنف آشپزان آن را وقف کرده بود: امروز شراب می‌نوشم، فردا بی‌آن سر می‌کنم. این نه پیمان است و نه نفرین، بلکه کارگرانی هستند که به زبان خود شوخی می‌کنند، و این بیش از چیزی است که بیشتر اقوام از میان رفته به جا می‌گذارند. دین وزن محلی داشت. جونو کوریتیس الههٔ فالریی بود و پس از آنکه روم او را تصاحب کرد، لقب فالیسکی‌اش را نگه داشت. و در سوراکته، خانواده‌هایی موروثی به نام هیرپی سورانی، یعنی گرگ‌های سورانوس، در جشن خدا روی زغال‌های سوزان راه می‌رفتند؛ روم این آیین را آن‌قدر عجیب یا سودمند یافت که این خانواده‌ها را از خدمت نظامی معاف کند. نویسندگان رومی داستانی چاپلوسانه درباره‌ی محاصره‌ی فالریی در سال 394 پیش از میلاد نقل کردند: معلم مدرسه‌ای فالیسکی شاگردانش را به‌عنوان گروگان به کامیلوس تقدیم کرد و کامیلوس او را در حالی که پسران شلاقش زده بودند بازپس فرستاد، و شهر از سر تحسین تسلیم شد. پایان واقعی کمتر آبرومندانه بود. فالیسکی‌ها در سال 241 پیش از میلاد، درست پس از جنگ پونیک یکم، شوریدند و روم جنگ را در شش روز پایان داد، شهر قدیم را با خاک یکسان کرد و بازماندگان را به زمینی باز در سه مایلی آن منتقل کرد. آن شهر دوم، فالریی نوی، هنوز با دیوارها و دروازه‌هایش برپاست، و در سال 2020 باستان‌شناسان تمام نقشه‌ی خیابان‌های مدفونش را با رادار ترسیم کردند، بی‌آنکه یک بیل بزنند.