اروتیک دلیم

نام خانوادگی دلیمی را در هر جای عراق که بگویید، مردم جایگاهتان را می‌شناسند: فرات در غرب بغداد، شهرهای رمادی و فلوجه و هیت، و بیابان بلندی که به سوی سوریه و اردن کشیده می‌شود. دلیم یک قبیله واحد نیستند، بیشتر اتحادیه‌ای از طایفه‌ها هستند. هر طایفه با نامی که با البو آغاز می‌شود شناخته می‌شود، مانند البو ریشه، البو فهد یا البو نمر، و همه‌ی آنان در ادعای تبار مشترک‌اند که نسب‌شناسان قبیله‌ای آن را به زبید عربستان می‌رسانند. آنان عرب سنی‌مذهب‌اند و حضور اصلی قبیله‌ای در انبار را تشکیل می‌دهند، بزرگ‌ترین استان عراق از نظر مساحت، که روزگاری رسماً به نام ایشان خوانده می‌شد.

دو شیوه‌ی معیشت، زندگی آنان را شکل داده است. در کنار رود، خانواده‌ها زمین‌های آبیاری‌شده و باغ‌های خرما را کشت می‌کردند. در دشت، پرورش گوسفند و سفرهای دور، عادت‌های بدوی را مدت‌ها پس از آنکه بیشتر طایفه‌ها ساکن شدند زنده نگه داشت. هنوز این را در گویش عربی‌شان می‌شنوید، لهجه‌ای عراقی با ریشه‌ای قوی بدوی، و در پیوندهای خویشاوندی و تجارت که همواره مرزهای بیابانی را ندیده گرفته‌اند. مرکز زندگی طایفه‌ای، مهمان‌خانه‌ی شیخ، یعنی مضافه، است. در آنجا قهوه می‌ریزند، شکایت‌ها مطرح می‌شود و اختلاف‌ها بر پایه‌ی عرف قبیله‌ای حل‌وفصل می‌شود. قتل یا توهین جدی را می‌توان با فصل، یعنی غرامتی رسمی که میان طایفه‌ها توافق می‌شود، پایان داد. این نظام از هر دولتی در بغداد دوام آورده است و در کنار اسلام قرار دارد نه در برابر آن.

تاریخ اخیر آنان دشوار بوده است. افسران دلیمی در ارتش بعثی برجسته بودند، اما این قبیله هرگز ساده‌لوحانه وفادار نبود: در سال 1995 اعدام یک ژنرال نیروی هوایی از دلیم، ناآرامی در رمادی به راه انداخت. پس از 2003، انبار به قلب شورش سنی‌ها بدل شد و سپس زادگاه بیداری شد. در 2006، شیخ عبدالستار ابو ریشه طایفه‌ها را علیه القاعده در عراق گرد آورد و سال بعد ترور شد. وقتی دولت اسلامی در سال‌های 2014 و 2015 بیشتر استان را گرفت، البو نمر مقاومت کرد و بهای آن را با کشتار صدها نفر از مردانش پرداخت. رمادی و فلوجه هر دو تا اواسط 2016 بازپس گرفته شدند.

امروز هم شیخ‌ها در سیاست‌های استانی و ملی معامله‌گری می‌کنند، و انتخابات در انبار بدون شناخت طایفه‌ها قابل درک نیست. خود این نام فراتر از سالن‌های قبیله‌ای رفته است. یک دلیمی به همان اندازه ممکن است مهندسی در بغداد یا وزیری در دولت باشد که کشاورزی که در کرانه‌ی رود نزدیک هیت کار می‌کند.