اروتیک حداد

حدّادها (هدّاد) بیش از آنکه با منشأشان شناخته شوند، با جایگاهی که در آن قرار داده شده‌اند شناخته می‌شوند. این نام در عربی به معنای آهنگر است و در سراسر چاد و حاشیه نیجر همسایه، طبقه‌ای موروثی از شکارچیان و صنعتگران را نشان می‌دهد که میان مردمان بزرگ‌تر زندگی می‌کنند بی‌آنکه هرگز کاملاً به آنان تعلق یابند. خانواده‌ای هدّاد در کانم به کانِمبو سخن می‌گوید، همانند همسایگان کانِمبویش لباس می‌پوشد و در همان مساجد نماز می‌خواند. اما هنگامی که پای ازدواج به میان می‌آید، خانواده جدا می‌شود. این مرز نسل‌ها پابرجا مانده و همین است که هدّاد را اساساً به گروهی بازشناختنی بدل کرده است.

هیچ زبان هدّادی وجود ندارد. هر جماعت زبان جامعه‌ای را که به آن وابسته است به کار می‌برد: کانِمبو در اطراف دریاچه چاد و در جنوب کانم، داگازا میان جماعات داگا و تدا در شمال دورتر، و عربی چادی میان چوپانان عرب و در شهرها. هر قوم میزبان واژه خاص خود را برای آنان دارد؛ کانِمبوها ایشان را Duu و توبوها ایشان را Aza می‌نامند. نام از جایی به جایی تغییر می‌کند، اما جایگاه اجتماعی بیشتر ثابت می‌ماند. هدّادها مانند همه همسایگانشان مسلمان‌اند و اشتراک این ایمان کمتر توانسته است قواعد کهن درباره اینکه چه کسی با چه کسی ازدواج کند را سست کند.

کار مرتبط با این نام فراتر از کوره آهنگری می‌رود. آهنگران هدّاد نوک نیزه، کلنگ و چاقو ساخته‌اند، اما بسیاری از جماعت‌ها بیشتر با شکار، با تور یا با کمان، زندگی می‌کردند و کار چرم نیز بر عهده آنان است. گروه‌های چوپان و حاکم در این بخش از ساحل مدت‌هاست با این گونه کار، هم وابستگی نشان داده‌اند و هم تحقیر. آنان به ابزار، کالاهای چرمی و گوشت نیازمندند، اما کسانی را که این‌ها را فراهم می‌کنند از خود دور نگه می‌دارند. همچنین گسترده باور دارند که آهنگران با نیروهایی سروکار دارند که دیگران ترجیح می‌دهند به آن‌ها دست نزنند، و از این رو بدگمانی در کنار تحقیر وجود دارد.

اصل هدّاد هنوز محل بحث است. برخی آنان را از نسل مردمانی می‌دانند که پیش از شکل‌گیری دولت کانم در حوضه دریاچه چاد زندگی می‌کردند. دیگران آن را جایگاهی می‌دانند که خانواده‌ها با آن به دنیا می‌آمدند، نه تبارِ جداگانه‌ای. وضع امروز روشن‌تر است: خشکسالی، از دست رفتن بخش بزرگی از حیات وحشی که پیشتر شکار می‌شد، و جاذبه نجامینا، بسیاری از هدّاد را به سوی کشاورزی، کار مزدی و تجارت کشانده است. در این زندگی مرز طبقاتی کم‌رنگ‌تر شده، اما همچنان در ازدواج، در آبرو و در نامی که مردم به آن خوانده می‌شوند نمود دارد.