اروتیک لیسی

لیسی‌ها همان بیلالا، کوکا و مدوگو هستند، سه قوم بسیار نزدیک به هم در مرکز چاد. آنان زبان و سرزمینی مشترک دارند که حول دریاچه فیتری در منطقه باتا متمرکز است. هر شاخه نام و احساس هویت خاص خود را حفظ می‌کند، اما زبان مشترک و گذشته‌ای مشترک این گروه‌بندی را چیزی بیش از برچسبی می‌سازد که بیگانگان نهاده‌اند.

آن زبان لیسی یا نابا نام دارد. این زبان به شاخه بونگو-باگیرمی از سودانی مرکزی تعلق دارد، با زبان باگیرمی، زبان پادشاهی کهن در جنوب‌غربی، خویشاوند است و در حاشیه شمالی گستره‌ی خانواده‌ی زبانی خود قرار دارد. منطقه پیرامون آن از نظر زبانی بسیار متراکم است. عربی چادی زبان تجارت و سفر در سراسر منطقه است و بسیاری از لیسی‌ها به آن سخن می‌گویند. زبان‌های چادیک نه چندان دور در جنوب، و زبان‌های مابان در شرق صحبت می‌شوند. اسلام سنی قرن‌هاست که بخشی از زندگی لیسی‌هاست و آهنگ هفته و سال را تعیین می‌کند، از نماز جمعه تا روزه رمضان و عید فطر که پایان‌بخش آن است.

بیلالا بیشترین بار تاریخی را بر دوش دارند. آنان با نام بولالا پایگاه قدرتی پیرامون دریاچه فیتری ساختند. در قرن چهاردهم به کانم یورش بردند و خاندان سیفاوا را واداشتند سرزمین کهن خود را ترک کنند و در بورنو، در غرب دریاچه چاد، دوباره حکومت خود را بنا کنند. آنان بیش از یک قرن کانم را در دست داشتند، تا آنکه بورنوی احیاشده در قرن شانزدهم ایشان را عقب راند. آن نبرد در سراسر دوران سلطنت ادریس آلوما ادامه یافت. بعدها فیتری زیر نفوذ وادای در شرق درآمد. سلطان‌نشینی که مقرش در یائو بود همه این‌ها را پشت سر گذاشت. هنوز هم به‌عنوان یک اقتدار سنتی برجاست، یکی از چند خاندان سلطنتی کهن منطقه ساحل آفریقا که هنوز در درون دولت مدرن چاد در سطح محلی اهمیت دارند.

زندگی روزمره از دریاچه پیروی می‌کند. فیتری کم‌عمق و متغیر است: پس از باران‌ها متورم می‌شود و در طول ماه‌های خشک جمع می‌شود. مردمان اطراف آن در کناره‌هایش ارزن و سورگوم می‌کارند، در آب‌های بازش ماهی می‌گیرند و دام نگه می‌دارند. با عقب‌نشینی ساحل دریاچه، مرتع‌های تازه دامدارانی را از جاهایی بسیار دورتر از باتا به خود می‌کشانند. بدین‌ترتیب دریاچه به محل تلاقی‌ای بدل می‌شود که در آن کشاورزان، ماهیگیران و دامداران باید تعیین کنند چه کسی از چه چیزی و در چه زمانی استفاده کند. لیسی‌ها نسل‌هاست که این ترتیب را سامان می‌دهند.