اروتیک کیلیکیه‌ای‌ها

قیلیکی‌ها از عصر برنز تا زمانی که حکومت هلنیستی و رومی آنان را در جمعیت یونانی‌زبان شرق مدیترانه، که بعدها مسیحی شد، جذب کرد، مردم قیلیکیه بودند، یعنی ساحل جنوبی آناتولی رو به قبرس در ترکیه امروزی. سرزمین آنان دو بخش داشت. در غرب، قیلیکیه ناهموار سرزمین کوه‌های جنگلی و خلیج‌های کوچک صخره‌ای بود که مستقیماً به دریا فرو می‌رفتند. در شرق، قیلیکیه هموار دشتی گرم و حاصلخیز بود که رودهای سیدنوس، سارُس و پیراموس آن را آبیاری می‌کردند و تارسوس مرکز آن بود. ریشه‌های آنان لوویایی بود. در هزاره دوم پیش از میلاد، این دشت پادشاهی کیزوواتنا بود. گویشوران لوویایی و حوریایی در کنار هم در آنجا زندگی می‌کردند و خدایان و آیین‌های حوریایی از آنجا به دین رسمی دولت هیتی راه یافتند. ملکه پودوهپا، یکی از قدرتمندترین چهره‌های دربار هیتی، اهل کیزوواتنا بود. پس از فروپاشی هیتی‌ها، پادشاهی‌ای از عصر آهن که آشوری‌ها آن را «کوئه» می‌نامیدند و فرمانروایانش خودشان آن را «هیاوا» می‌خواندند، کتیبه‌هایی به دو زبان بر جا گذاشت: هیروگلیف لوویایی و فنیقی. مشهورترین این کتیبه‌ها در کاراتپه است. هرودوت گزارش می‌دهد که قیلیکی‌ها زمانی هوپاخائیان نامیده می‌شدند و نام بعدی خود را از کیلیکس، شاهزاده‌ای فنیقی، گرفتند. این افسانه با مردمی سازگار است که میان جهان‌های آناتولیایی، سامی و یونانی گرفتار بودند. خدایان آنان در بنیاد آناتولیایی ماندند: خدای طوفان تارهونز، و در تارسوس خدایی به نام ساندَس که یونانیان او را با هراکلس یکی دانستند.

دروازه‌های قیلیکیه، گذرگاهی باریک از میان کوه‌های توروس، این سرزمین را به راهروی امپراتوری‌ها بدل کرد. آشور دشت را ضمیمه کرد و بعدها پارس کل سرزمین را تصرف کرد. در دوران حکمرانی پارس، پادشاهان محلی به نام سیِنِسیس استقلال واقعی خود را حفظ کردند و در عین حال خراجی می‌فرستادند که سالانه 360 اسب سفید را شامل می‌شد. اسکندر در سال 333 پیش از میلاد از آنجا گذشت. اما برای بسیاری از رومیان، قیلیکی‌ها به‌سادگی به معنای دزدان دریایی بودند. تا قرن دوم پیش از میلاد، خلیج‌های کوچک قیلیکیه ناهموار ناوگان‌هایی را در خود پناه می‌دادند که کشتی‌ها را غارت می‌کردند، مسافران را، از جمله ژولیوس سزار جوان، برای باج گروگان می‌گرفتند و بازارهای برده‌فروشی دریای اژه را تغذیه می‌کردند. پومپه در سال 67 پیش از میلاد آنان را از دریا پاک کرد و بسیاری از آنان را به‌عنوان کشاورز اسکان داد، برخی را در سولی که نامش به پومپئیوپولیس تغییر یافت. تارسوس به مرکزی مشهور برای دانش و زادگاه پولس رسول بدل شد، در حالی که نام‌های شخصی لوویایی در تپه‌ها تا دوران رومی باقی ماندند. آنچه امروز برجای مانده بیشتر در واژه‌هاست. پارچه زبر از موی بز که در آنجا بافته می‌شد، واژه لاتینی cilicium و واژه انگلیسی cilice را پدید آورد، یعنی پیراهن موین که برای توبه پوشیده می‌شد. خود نام قیلیکیه پس از این مردم باقی ماند و به پادشاهی ارمنی قرون وسطی رسید که بعدها بر همان ساحل حکومت کرد.