اروتیک آرامی‌ها

آرامیان مردمی سامی از عصر آهن بودند که حدود قرن دوازدهم پیش از میلاد در نواحی داخلی سوریه پدید آمدند، رشته‌ای از پادشاهی‌های کوچک در سراسر شام و بین‌النهرین علیا برپا کردند، و تا اواخر قرن هشتم پیش از میلاد جذب آشور شدند. نام ایشان در زبان آرامی باقی مانده است، در خودنامِ بسیاری از مسیحیان سریانی، و در چند روستای شمال دمشق که زبانی برآمده از گفتار ایشان هنوز در آن‌ها رایج است. آنچه ایشان را یک قوم کرد هرگز یک دولت نبود. زبانی مشترک بود، شیوه‌ای مبتنی بر تبار برای در دست داشتن قدرت، و حضوری سرسختانه بر سرزمین میان فرات و رشته‌کوه لبنان شرقی. کاتبان آشوری نخست ایشان را به‌صورت غارتگرانِ احلامو در گذرگاه‌های رودخانه دیدند. در طول دو قرن، آن غارتگران در مجموعه‌ای ناهمگون از واحدهای سیاسی مستقر شده بودند که به نام نیاکان بنیان‌گذارشان نامیده می‌شدند: بیت‌آدینی، بیت‌آگوسی، بیت‌بحیانی، یعنی خاندان این یا آن پدرسالار. آرام-دمشق قدرتمندترین شد و با پادشاهی اسرائیل بر سر ماوراء اردن و راه‌های کاروانی رقابت می‌کرد، و منظور کتاب مقدس از آرام معمولاً همان دمشق است. با این همه، کتاب مقدس خود اسرائیل ادعای خویشاوندی با ایشان را دارد: پدرم آرامیِ سرگردانی بود، چنان‌که زائر در سفر تثنیه بر زبان می‌آورد.

دین ایشان همان اسباب مشترک خاور نزدیک باستان بود، با خدای طوفان هدد در مرکز، که در دمشق و حلب گرامی داشته می‌شد، در کنار ال، خدای ماه حران، و انبوهی از حامیان محلی. شاهان به نام او ستون‌نگاره‌هایی از بازالت برپا می‌کردند و خود را با ردای بلند ریشه‌دار و ریش‌های چهارگوش، در حالی که عصایی و نیلوفری در دست داشتند، نقش می‌کردند. آشور شهرها را یکی پس از دیگری گشود: ارپاد در 740، دمشق در 732، حماه در 720، و بازماندگان را به شمار ده‌ها هزار تن تبعید کرد. آن تبعید نقطهٔ عطف داستان است. آرامیان در امپراتوری‌ای پراکنده شدند که به زبانی مشترک نیاز داشت، و آرامی، که با الفبایی وام‌گرفته از فنیقی نوشته می‌شد، نوشتنش از خط میخی آسان‌تر و آموختنش از اکدی ساده‌تر بود. زبان مغلوبان جای زبان فاتح را گرفت. ایران آن را خط اداری از مصر تا سند کرد. یهودیان آن را از بابل با خود به وطن بردند، و از این رو بخش‌هایی از کتاب‌های دانیال و عزرا به آن نوشته شده‌اند و عیسی به آن موعظه کرد. حروف آن سرچشمهٔ خط مربع عبری، سریانی، نبطی و، از راه نبطی، عربی شدند. گویشوران آرامی بعدها نخستین کلیساهای بزرگ مسیحی شرق را پدید آوردند، و از راه همان کلیسا است، نه از هیچ سلسلهٔ عصر آهن، که آرامیان، آشوریان و کلدانیان امروزی در عراق، سوریه، ترکیه و دیاسپورای اروپایی تبار خود را پی می‌گیرند. قومی که در هر جنگی با امپراتوری شکست خورد، سرانجام کارهای دیوانی امپراتوری را نوشت و با گذشت زمان، کتاب مقدس آن را.