اروتیک زانده‌ها

زاندی‌ها مردمی از ساوانای مرتفع‌اند، جایی که جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری آفریقای مرکزی و سودان جنوبی به هم می‌رسند؛ سرزمینی بین دو حوضه با جنگل‌های نواری و علف‌زارهای بلند میان حوضه کنگو و نیل. آنان را نمی‌توان از خوشه‌های کهن آفریقای مرکزی دانست، بلکه بیشتر کنفدراسیونی‌اند که خاندان اشرافی آووناگارا آن را شکل داد؛ این خاندان در قرن‌های هجدهم و نوزدهم جمعیت‌های همسایه را جذب کرد. زبان زاندی، یعنی پازاندی، به شاخه اوبانگی از خانواده نیجر-کنگو تعلق دارد، نه به زبان‌های بانتو که بیشتر همسایگانشان به آن سخن می‌گویند؛ و این مرز زبانی، مرزی سیاسی و فرهنگی را منعکس می‌کند: زاندی‌ها به‌عنوان فاتح تحکیم یافتند، و مردمانی که مغلوب ایشان شدند، از جمله باراموبو، هویت‌های متمایزی حفظ کردند، در حالی که به زبان زاندی سخن می‌گفتند و درون چارچوب زاندی ازدواج و کشاورزی می‌کردند.

معیشت از دیرباز در ساوانا بر ارزن انگشتی و سورگوم، در جیب‌های مرطوب‌تر بر کاساوا و نخل روغنی، و در بیشه‌های میان آن‌ها بر شکار استوار بوده است. خانوارها پراکنده‌اند نه متمرکز در روستاها؛ این واقعیت کوچک پیامدهای بزرگی داشت: شیوه حکمرانی زعیم‌ها، چگونگی انتشار خبر، و دشواری مدیران بریتانیایی و بلژیکی که در اواخر قرن نوزدهم رسیدند تا زندگی زاندی را با نقشه‌هایشان منطبق کنند. خود زعامت‌ها که زیر فرمان شاهزادگان آووناگاراست، واحد سیاسی مهم بود و یادِ دربارهای آن هنوز در زندگی اجتماعی جاری است.

زاندی‌ها بیرون از منطقه بیشتر به خاطر فال‌گیری‌های زهری‌شان شناخته می‌شوند. کار میدانی ای. ای. ایوانز-پریچارد در دهه 1920 قرعه‌کشی زهر بنگه را به یکی از نمونه‌های استاندارد انسان‌شناسی برای اندیشیدن به چگونگی استدلال مردم در شرایط عدم قطعیت بدل کرد: اینکه چگونه نظامی منسجم از جادوگری، فال و سحر می‌تواند به پرسش‌هایی پاسخ دهد که در جاهای دیگر به وکیل، پزشک یا کشیش سپرده می‌شوند. امروزه بیشتر زاندی‌ها خود را مسیحی می‌دانند، عمدتاً کاتولیک در بخش‌های کنگویی و آفریقای مرکزی سرزمین اصلی، و ترکیبی از کاتولیک و آنگلیکن در شمال سودان جنوبی؛ اما چارچوب کهن از میان نرفته است. مانگو، یعنی جادوگری به‌مثابه ماده‌ای موروثی در بدن که می‌تواند بی‌آگاهی دارنده‌اش عمل کند، همچنان مقوله‌ای است که مردم برای توضیح بدبختی به کار می‌برند، و سنت فال‌گیری در شکلی تضعیف‌شده در کنار کلیسا ادامه دارد.

قرن بیستم موطن زاندی‌ها را میان سه رژیم استعماری و سپس سه کشور مستقل تقسیم کرد، و جنگ‌های داخلی طولانی در سودان جنوبی و شرق کنگو بارها جوامع زاندی را به آوارگی کشانده است. پیوندهای خویشاوندی فرامرزی، رشته اصلی این داستان است.