اروتیک لوبا

لوبا‌ها بیش از آنکه یک جامعه‌ی واحد باشند، خانواده‌ای از مردمان خویشاوندند که ریشه‌ی خود را به ساوانا و سرزمین دریاچه‌ها در مرکز-جنوب کنگو می‌رسانند، یعنی کمربند پهنی که پیرامون بالادست لوآلابا و سرچشمه‌های کاسای قرار دارد و بیگانگان سرانجام آن را لوبالند نامیدند. این نام چند شاخه‌ی متمایز را در بر می‌گیرد: لوبا-کاتانگا در جنوب‌شرقی، پیرامون دریاچه‌ها، لوبا-کاسای که بسیار بزرگ‌تر است و در غرب قرار دارد، و همبا، سونگه و لولوآ، که هر یک گویش‌ها، سنت‌های پیکرتراشی و خاطره‌ی سیاسی ویژه‌ی خود را دارند. آنان به زبان‌هایی از خوشه‌ی لوبانی در درون زبان‌های بانتو سخن می‌گویند، آنقدر به هم نزدیک که گویندگان لوبا-کاسای و لوبا-کاتانگا معمولاً می‌توانند زمینه‌ی مشترکی بیابند، و آنقدر دور که زبان‌شناسان آنها را زبان‌هایی جدا می‌دانند، نه گویش‌های یک زبان.

آنچه این خوشه را کنار هم نگه می‌دارد کمتر یک هویت امروزی مشترک است و بیشتر یک داستان مبدأ مشترک. پادشاهی لوبا که در حوالی دریاچه‌ی کیسال در قرن‌های پانزدهم و شانزدهم پدید آمد، ساختاری سیاسی بر جای گذاشت که به بیرون تابید؛ الگویی از پادشاهی مقدس به نام bulopwe که بر اساس آن فرمانروایی مشروع چیزی شمرده می‌شد که از راه تبارهای خونی مشخص به ارث می‌رسد، در آیین‌های ویژه اعطا می‌شود و جعل‌ناپذیر است. آن پادشاهی زیر فشار یورش‌های بردگی‌گیر در قرن نوزدهم و تقسیم استعماری که پس از آن آمد فرو پاشید، اما واژگان نهادی‌اش در دربارهای ده‌ها واحد سیاسی کوچک‌تر بازماند. فرهنگ حافظه‌ای آن نیز چنین بود: لوح lukasa، صفحه‌ی چوبی دستی که با مهره و سنجاق آراسته می‌شد، را اعضای انجمن Mbudye برای رمزگذاری شجره‌ها، مسیرهای مهاجرت و فهرست شاهان به کار می‌بردند؛ بایگانی لمسی‌ای که متخصصان آموزش‌دیده می‌خواندند و هرگز نوشته نمی‌شد.

امروزه بیشتر لوبا‌ها مسیحی‌اند؛ در کاسای عمدتاً کاتولیک و در کاتانگا ترکیبی از کاتولیک و پروتستان، و کلیسای کیمبانگیست نیز شمار قابل توجهی را جذب کرده است. جهان دینی کهن‌تر، یعنی تکریم نیاکان، ارواحی به نام vidye و فال‌گیری با کاسه و پیکره‌های کوچک، بیش از آنکه جابه‌جا شده باشد در پس‌زمینه جای گرفته و در تشییع جنازه‌ها، بیماری‌ها و اختلافات جانشینی سر برمی‌آورد. قرن بیستم به شیوه‌های ویژه‌ای بر لوبا‌ها سخت گذشت: اقتصاد الماس کاسای نیروی کار را از روستاها بیرون کشید، جدایی کاتانگا در دهه‌ی 1960 لوبا-کاتانگا را به جنگی کشاند که برایشان به شکست انجامید، و کشتارهای ضدلوبایی در کاتانگا در اوایل دهه‌ی 1990 صدها هزار خانواده‌ی لوبا-کاسای را واداشت با هرچه می‌توانستند حمل کنند به سوی کاسای بگریزند. این جابه‌جایی آنقدر تازه است که هنوز تعیین می‌کند چه کسی کجا زندگی می‌کند.