اروتیک یومبه‌ها

یومبه‌ها و سرزمینشان نامی مشترک دارند: ماینومبه، کمربندی از تپه‌های جنگلی پرشیب و بارانی که از اقیانوس اطلس، پشت دهانه رود کنگو، به درون سرزمین کشیده شده است. این زادگاه از سه مرز می‌گذرد. روستاهای یومبه در استان کنگوی مرکزی جمهوری دموکراتیک کنگو، آن سوی مرز در جمهوری کنگو، و به سمت شمال تا کابیندا، استان آنگولایی که از بقیه آنگولا جدا است، قرار دارند. آنان مردم کنگو هستند، شاخه‌ای از خانواده گستردهٔ باکنگو، و هرگز با بقیهٔ آن یکسان نبوده‌اند. کیومبه به خوشهٔ کیکنگو تعلق دارد، از نظر تبار بانتو است، و در انتهای واگرای آن قرار می‌گیرد، نزدیک به همسایگانش بدون آنکه صرفاً همان باشد. بیشتر یومبه‌ها همچنین کیتوبا را به کار می‌برند، کیکنگوی تجاری که زبان کاری منطقه شد، و نیز فرانسوی یا پرتغالی بسته به اینکه در کدام سوی خط استعماری قرار گرفتند. تبار از راه مادران پیش می‌رود. کاندا، یعنی تیرهٔ مادری، ارث و جانشینی را تعیین می‌کند و دایی مادری مرد در ترتیباتی که اهمیت دارند، بیش از پدرش اهمیت دارد.

دو چیز از این گوشه از آفریقای مرکزی فراتر از آن شهرت دارند، و بیشتر کسانی که آن‌ها را دیده‌اند نمی‌دانند از کجا آمده‌اند. حکاکان یومبه تندیس‌های مادر و کودک پفمبا را ساختند، و نکیسی نکوندی، یعنی تندیس‌های ایستاده‌ای که میخ‌ها و تیغه‌های کوبیده‌شده از آن‌ها بیرون زده است. موزه‌ها آن‌ها را در ردیف مجسمه‌ها ثبت می‌کنند. اما کاربردشان به ابزارهای حقوقی نزدیک‌تر بود: میخی برای مهر کردن سوگند، ثبت یک شکایت، یا برانگیختن تندیس به عمل فرو می‌رفت، و شیء تاریخ اختلافاتی را که رسیدگی کرده بود در خود انباشته می‌کرد. ماینومبه همچنین کانون لمبا بود، نهادی که در برابر ترجمه با یک واژه مقاومت می‌کند، نیمی انجمن شفا، نیمی پیوند ازدواج، و نیمی صنف مردانی که کالا و اسیران را در جاده‌های کاروان به سوی لوانگو، کابیندا و بوما جابه‌جا می‌کردند. آن تجارت محور منطقه بود. طبقهٔ بازرگانی را که لمبا خدمت می‌کرد پدید آورد و روستاها را تهی کرد. بعدها بلژیکی‌ها راه‌آهن ماتادی را از میان این تپه‌ها کشیدند، با هزینه‌ای از جان‌ها که سازندگان چندان از آن سخن نگفتند، و تقسیم استعماری خانواده‌های یومبه را زیر سه اداره گذاشت. امروز بیشتر یومبه‌ها کاتولیک‌اند، با کلیساهای کیمبانگیستی و کلیساهای نبوی مستقل که در سوی کنگویی نیرومندند؛ درک کهن‌تر از نیاکان، مانع آبی میان زندگان و مردگان، و پرسش اینکه چه کسی سبب بدبختی شده است، زیر این لایه‌ها قرار گرفته‌اند و از میان نرفته‌اند. نفت کابیندا و کشمکش جدایی‌طلبانهٔ درازش از سرزمین یومبه می‌گذرد، و همچنین قطع درختان که جنگلی را که به نامش خوانده می‌شوند، تنک می‌کند.