اروتیک ینیش‌ها

ینیش‌ها دوره‌گردهای بومی اروپای غربی‌اند: مردمی سیّار که نه روما هستند و نه سینتی، بلکه از نوادگان ساکنان اروپای مرکزی‌اند که از جامعه‌ی یکجانشین کناره گرفتند و از راه‌ها امرار معاش کردند. بیشترشان در سوئیس، آلمان، اتریش و شرق فرانسه زندگی می‌کنند و جامعه‌های کوچک‌تری در بلژیک، لوکزامبورگ و هلند دارند. امروز بیشترشان یکجانشین‌اند و در شهرها و در شماری از روستاهایی زندگی می‌کنند که نسل‌ها پایگاه ینیش‌ها بوده‌اند، اما اقلیتی هنوز در ماه‌های گرم سال با تریلرهای خود میان توقف‌گاه‌ها جابه‌جا می‌شود و زمستان را پس از پایان فصل کسب‌وکار در مکان‌های ثابت می‌گذراند.

آنچه آنان را کنار هم نگه می‌دارد، تجارت، خانواده و زبان است. مشاغل سنتی ینیش‌ها کارهایی بود که روستا چند بار در سال به آنها نیاز داشت و کسی تمایلی به انجام تمام‌وقت آنها نداشت: تیز کردن قیچی و چاقو، تعمیر دیگ و قابلمه، بافتن سبد، تعمیر چتر، دست‌فروشی، خرید و فروش ضایعات و کالاهای دست‌دوم و بعدها نمایش‌گری و موسیقی. بسیاری از این حرفه‌ها به شکلی به‌روز شده هنوز ادامه دارند و از نسلی به نسل دیگر در خانواده‌هایی منتقل می‌شوند که از دیرباز میان خود ازدواج کرده‌اند. زبانشان خود ینیش است، گویشی سِرّی بر پایه‌ی آلمانی و نه زبانی جداگانه، که بر اساس گویش محلی ساخته شده و با واژه‌هایی از روت‌ولش، ییدیش، عبری و زبان روماها آمیخته شده است. این زبان برای بیگانگان نامفهوم طراحی شده بود و تا امروز نیز تا حد زیادی همان‌گونه مانده است. هر گوینده‌ای همچنین به زبان جامعه‌ی پیرامونش مسلط است و به همین دلیل ینیش‌ها برای بیشتر همسایگانشان تا زمانی که خودشان نخواهند، نامرئی می‌مانند.

این نام در سوابق قرن هجدهم دیده می‌شود و به نظر می‌رسد این گروه پیش از آن، پس از جنگ سی‌ساله، از سربازان مرخص‌شده، دهقانان آواره و تهی‌دستان کارگری که به جاده روی آوردند شکل گرفته باشد. دین آنان بیشتر کاتولیک رومی است و در آلمان چند منطقه‌ی پروتستان‌نشین نیز دارند، و زیارت‌ها همچنان بخشی ثابت از تقویم سفر آنان است. زخم مدرن و تعیین‌کننده‌شان سوئیسی است. از سال 1926 تا 1973 سازمان خیریه‌ی Pro Juventute با حمایت رسمی برنامه‌ای به نام Kinder der Landstrasse، یعنی «بچه‌های جاده‌ی روستایی»، را اجرا کرد که صدها کودک ینیش را از والدینشان جدا کرد و آنان را در خانه‌ها و مؤسسات جای داد تا شیوه‌ی زندگی سیّار را پایان دهد. دولت سوئیس در 1986 عذرخواهی کرد و بعدها ینیش‌ها در آنجا به‌عنوان یک اقلیت ملی به رسمیت شناخته شدند. در دوران نازی‌ها، ینیش‌های آلمان و اتریش «غیراجتماعی» خوانده می‌شدند و برخی از آنان عقیم شدند یا به اردوگاه فرستاده شدند. امروز Radgenossenschaft der Landstrasse سخنگوی جامعه‌ی سوئیسی است و Feckerchilbi، جشنواره‌ای ینیشی که در دهه‌ی 1980 احیا شد، تنها مناسبتی است که در آن خانواده‌های پراکنده به‌عنوان یک قوم در انظار عمومی گرد هم می‌آیند.