اروتیک تسوتسیل

تسوتسیل‌ها زبان خود را bats'i k'op می‌نامند، یعنی زبان واقعی، و این نام نشان می‌دهد که مرز را کجا می‌کشند: میان کسانی که به آن سخن می‌گویند و همه دیگران. اما اگر از یک تسوتسیل‌زبان بپرسی هویتش چیست، پاسخ معمولاً کوچک‌تر می‌شود: چامولا، زیناکانتک، اهل چنالهو، اهل لاریانزار. ارتفاعات چیاپاس بیش از بیست بخش کوچک را در خود جای داده که زبانی مایایی دارند، زبانی که با تزلتال همسایه خویشاوندی نزدیک دارد، و جهانی مذهبی مشترک، با این همه خود را جدا نگه می‌دارند: پوشش متمایز، قدیسان حامی جدا، و نردبان‌های جداگانه‌ای از مناصب مدنی و مذهبی که مردان در طول عمر از آن بالا می‌روند. سرزمین سرد و مرتفع است، جنگل‌های کاج و بلوط بالای 2000 متر، و ذرت روی شیب‌هایی کاشته می‌شود که آن‌قدر تندند که مرد ناچار است به‌صورت مورب کار کند. گوسفندها با اسپانیایی‌ها آمدند و هرگز نرفتند. در چامولا کسی گوشتشان را نمی‌خورد؛ زنان آن‌ها را می‌چرانند و پشمشان را می‌چینند و پشم را به لباده‌های سنگینی می‌بافند که مرد چامولایی را از دور در بازار مشخص می‌کند. زیناکانتک‌ها در جهت مخالف رفتند، به سوی راه‌راه‌های صورتی و سرخابی، منگوله‌ها، و کلاه‌های نخلی تخت که با روبان‌ها آراسته شده‌اند. همه این‌ها روی دستگاه بافندگی کمری بافته می‌شود، و گلدوزی روی بلوز زن کمتر تزیین است تا نقشه: جهان در لوزی‌ها پهن شده و پوشنده در مرکز آن ایستاده است.

کاتولیک‌گری در قرن شانزدهم رسید و جامعه آن را بر اساس شرایط محلی جذب کرد، نه بر پایه شرایط اسپانیایی. کلیسای سان خوان چامولا نیمکت ندارد و کشیش مقیم هم ندارد: کف آن را سوزن کاج پوشانده، قدیسان در جعبه‌های شیشه‌ای کنار دیوارها ایستاده‌اند، و شفادهندگان با نور شمع و کوپال، تخم‌مرغ و مشروب نیشکری کار می‌کنند. پشت سر قدیسان حضورهای کهن‌تری قرار دارند، یعنی پدران و مادران نیاکانی که درون کوهستان زندگی می‌کنند، و این باور که هر فرد یک همراه حیوانی دارد که آنجا محبوس است و جراحات او جراحات شماست. صلیب‌هایی که در دهانه غارها و آبگیرها کاشته می‌شوند درگاه‌اند، نه صلیب‌های مسیحی. این جهان از پنجاه سال پیش دارد از هم می‌پاشد. گرویدن به انجیلی‌گری اجماعی را شکست که هزینه جشن‌های قدیسان را تأمین می‌کرد، و از دهه 1970 چامولا هزاران خانوار پروتستان را بیرون راند؛ آن خانوارها محله‌های تازه‌ای در حاشیه سان کریستوبال دِ لاس کاساس ساختند. تسوتسیل‌ها بیش از یک بار آشکارا شوریده‌اند: مردم چامولا در 1869 قیام کردند و جامعه‌های تسوتسیل در قیام زاپاتیستا در 1994 نقش محوری داشتند. در 1997 شبه‌نظامیان 45 عضو گروه صلح‌طلب لاس آبخاس را هنگام دعا در آکتئال کشتند. کار امروز ذرت، گل‌های گلخانه‌ای، کار مزدی در کانکون و هرچه بیشتر در ایالات متحده است.