اروتیک اسپرووانی‌ها

اسپره‌وانه‌ها قومی سلاوی غربی بودند که در امتداد میانه‌ی رود اشپره زندگی می‌کردند، در سرزمینی که امروز برلین و منطقه‌ی دریاچه‌های جنوب‌شرقی آن را در بر می‌گیرد، از حدود سده‌ی هفتم تا سده‌ی دوازدهم، زمانی که فتح و استقرار آلمانی‌ها آنان را در خود جذب کرد. نام خود را از این رود گرفتند و نکته‌ی اصلی همین رود است: سرزمین آنان دشت ماسه‌ای یخچالی بود که آب، باتلاق، پیچ‌رود و دریاچه آن را پاره‌پاره کرده بود، و سکونتگاه‌هایشان در نقاط قابل دفاع این دشت قرار داشت. مهم‌ترین آنها کوپنیک بود، یک قلعه‌ی حلقوی روی جزیره‌ای که در آن رود دامه به اشپره می‌پیوندد. در پایین‌دست، در محل تلاقی با رود هاول نزدیک اشپاندائوی امروزی، با هوِلی‌ها هم‌مرز بودند، گروه سلاوی دیگری از منطقه که نامشان از رود گرفته شده بود، و به نظر می‌رسد مرز میان این دو از همان گره‌گاه می‌گذشت.

هیچ نوشته‌ای از خود به جا نگذاشتند. زبانشان به شاخه‌ی لخیتی غرب سلاوی و در گروه پولابی تعلق داشت و تنها در واژه‌های قرضی و نام‌های جغرافیایی باقی مانده است، زیرا آنچه درباره‌ی اسپره‌وانه‌ها ثبت شده، به قلم کسانی بوده که با ایشان می‌جنگیدند. آنان به خدایان کهن سلاوی وفادار ماندند. مقاومتشان در برابر مسیحیت بیش از آنکه الهیاتی باشد، سیاسی به نظر می‌رسد: غسل تعمید همراه با باج و سلطه‌ی بیگانه می‌آمد و بر این اساس نسل‌ها از پذیرفتن آن سر باز زدند.

پایان در میانه‌ی سده‌ی دوازدهم فرا رسید. آلبرت خرس در سال ۱۱۵۷ براندنبورگ را گرفت و مارکی به گرد آن ساخت، و سرزمین‌های اشپره نیز همراه دیگر مناطق به آن پیوست. یک چهره از سوی سلاوی‌ها برای مدتی کوتاه پدیدار می‌شود: یاکسای کوپنیکی، شاهزاده‌ای که با آلبرت بر سر براندنبورگ رقابت کرد و شکست خورد، تا حدی از وقایع‌نگاری‌ها و تا حدی از سکه‌های نقره‌ای شناخته می‌شود که با نوشته‌ی IACZA DE COPNIC ضرب شده‌اند، و این نزدیک‌ترین صدای اسپره‌وانی است که در سند باقی مانده است. آنچه پس از آن آمد جایگزینی بود، نه کشتار جمعی. مهاجران فلاندری، آلمانی پایین و ساکسونی به موجب منشورهای آسکانی به شرق آمدند، روستاها را بر قالبی حقوقی تازه بنیاد نهادند، و جمعیت سلاوی‌زبان در لایه‌ی زیرین کشور دیگران جای گرفت. زبان چند نسل دیگر در روستاها ماند و سپس از میان رفت.

میراث آن یک نقشه است. بخش‌های بیرونی برلین هنوز نام‌های سلاوی دارند: پانکوف، رودوف، بوکوف، گاتوف، تره‌پتوف، اشتگلیتس، و خود کوپنیک. نام خود شهر به احتمال زیاد از واژه‌ای سلاوی به معنای زمین خشک میان باتلاق گرفته شده، نه از خرسی که بر نشان شهر است؛ آن تفسیر عامیانه‌ای است که از یک بازی با کلمات به عقب کار می‌کند. نزدیک‌ترین زبان سلاوی زنده بر همان رود، خویشاوندی مکانی است نه نسبی: در بالادست، در لوزاتیا، سوربها هنوز حضور دارند.