اروتیک شیخال

شیخال عشیره‌ای سومالی‌اند که بیش از سرزمین، با حرفه‌شان شناخته می‌شوند. نامشان بر پایه واژه شیخ ساخته شده و در سراسر جهان سومالی، خانواده‌هایشان به دانش دینی معروف‌اند: معلمان قرآن، فقها و میانجی‌گران در اختلافات. سنت سومالی از دیرباز مردان را به ورانله، یعنی نیزه‌داران جنگجو و گله‌دار، و وداد، یعنی مردان دین، تقسیم کرده است. شیخال در سوی وداد این خط قرار دارند و بخش بزرگی از هویتشان هنوز از همین جایگاه برمی‌خیزد.

آنان نسب خود را به جدی بنیان‌گذار می‌رسانند که با نام شیخ فقی عمر یاد می‌شود، مردی پارسا که تبارش را تا عربستان و در بیشتر روایت‌ها تا ابوبکر، نخستین خلیفه، پیگیری می‌کنند. این ادعای اصل عربی اهمیت دارد. شیخال را از عشیره‌های بزرگ سومالی که نسبشان به نیاکان سومالیایی می‌رسد جدا می‌کند و سیاستشان را شکل داده است. شیخال اغلب هنگام تقسیم قدرت و کرسی‌ها بر پایه خطوط عشیره‌ای، همراه با هاویه شمرده شده‌اند، در حالی که بسیاری از شیخال پافشاری دارند که بر پای خود ایستاده‌اند. هر دو دیدگاه هنوز مورد بحث‌اند و این بحث بخشی از هویت آنهاست.

آنان پراکنده‌اند نه متمرکز، و در مرکز و جنوب سومالی، منطقه سومالی اتیوپی و کنیا زندگی می‌کنند و اغلب در میان عشیره‌های بزرگ‌تر ساکن‌اند. این پراکندگی برای یک تبار دینی منطقی بود. عالمان می‌توانستند میان گروه‌های رقیب رفت‌وآمد کنند، عقد ازدواج جاری سازند، بر توافق‌ها گواهی دهند و در فرونشاندن کینه‌ها کمک کنند، و این نقش تا حدی از آنان حمایت می‌کرد. عرف بر این بود که آسیب رساندن به مرد دین، نفرین را بر سر متجاوز می‌آورد، باوری که به خانواده‌های وداد اجازه می‌داد از جاهایی عبور کنند که گله‌داران مسلح نمی‌توانستند.

زبانشان سومالی است، زبانی کوشی از خانواده آفروآسیایی که با همه عشیره‌های دیگر سومالی مشترک است. عربی از راه آموزش قرآنی و واژگان فقه و نماز بر آن نشسته است. دینشان اسلام سنی بر مذهب شافعی است، چنان که برای سومالیایی‌ها به‌طور کلی است، اما برای شیخال این دین بیشتر یک میراث است تا پس‌زمینه‌ای صرف. کودکان نخست به دوگسی، یعنی مکتب قرآن، می‌روند و آموزش دینی هنوز مایه افتخار خانوادگی است.

مانند دیگر سومالیایی‌ها، شیخال فروپاشی دولت سومالی در سال 1991، سال‌های طولانی آوارگی و رشد یک دیاسپورا در سراسر شرق آفریقا، خلیج، اروپا و آمریکای شمالی را از سر گذرانده‌اند. عشیره همچنان ازدواج، همیاری متقابل و سیاست را شکل می‌دهد. برای شیخال، عشیره انتظاری کهن‌تر نیز با خود دارد: این‌که آنان کسانی باشند که قانون را می‌دانند و به حفظ صلح کمک می‌کنند.