اروتیک سانگوها

کمتر قومی توانسته‌اند نامشان تا این اندازه فراتر از خودشان سفر کند که سانگو. آنان مردمی رودخانه‌ای در میانه‌ی اوبانگی‌اند، آبراه پهنی که بخشی از مرز میان جمهوری آفریقای مرکزی و جمهوری دموکراتیک کنگو را تشکیل می‌دهد. نسل‌هاست که از ماهی‌گیری، پاروزنی و تجارت در امتداد این رودخانه زندگی کرده‌اند. گویش بومی‌شان که زبان‌شناسان آن را «سانگوی رودخانه‌ای» می‌نامند، گویشی از زبان نگباندی است، زبانی اوبانگی که آنان به شکل‌های گوناگون با خویشاوندان یاکوما و نگباندی خود در آن شریک‌اند. زندگی بر رودخانه بود که یک گویش محلی را به زبانی ملی بدل کرد. هنگامی که فرانسوی‌ها در دهه‌های ۱۸۸۰ و ۱۸۹۰ در امتداد اوبانگی پیش رفتند، مردمان رودخانه‌ای چون سانگوها به عنوان پاروزن، راهنما و میانجی کار می‌کردند. شکل ساده‌شده‌ی گفتارشان به زبان کاری میان کسانی بدل شد که زبان مادری مشترکی نداشتند. سربازان، مدیران، مبلغان مذهبی و گماشتگان کار آن را به درون سرزمین بردند و تا استقلال در ۱۹۶۰ زبان مشترک بیشتر مردم کشور شده بود. اندکی پس از آن به زبان ملی تبدیل شد و از سال ۱۹۹۱ در کنار فرانسوی رسمیت یافته است. امروز اکثریت بزرگی از مردم آفریقای مرکزی به آن سخن می‌گویند و بسیاری از جوانان بانگی آن را به عنوان زبان نخست خود بزرگ می‌شوند. زبان‌شناسان هنوز بر سر این بحث می‌کنند که آیا آغاز آن یک زبان پیجین بوده و آیا اکنون باید آن را یک زبان کریولی به شمار آورد.

طنز ماجرا این است که سانگوهای قومی مردمی کوچک‌اند که به آسانی زیر زبانی گم می‌شوند که نامشان را با خود دارد. بیشترشان مسیحی‌اند، یا کاتولیک یا پروتستان، چنان‌که در بخش بزرگی از کشور، و باورهای موروثی درباره‌ی نیاکان و بدبیاری هنوز در کنار زندگی کلیسایی جای دارند. خویشاوندان رودخانه‌ای گسترده‌ترشان اهمیتی فراتر از آب داشته‌اند: موبوتو سسه سکو که سه دهه بر زئیر حکومت کرد، نگباندی بود، و آندره کولینگبا، رئیس دولت جمهوری آفریقای مرکزی در دهه‌ی ۱۹۸۰، یاکوما بود. زندگی در امتداد رودخانه همچنان بر ماهی‌گیری، حمل‌ونقل با قایق و تجارت کوچک تکیه دارد. این زندگی را همان کودتاها، درگیری‌های مسلحانه و غفلتی شکل داده که از زمان استقلال کل کشور را نشان کرده است. برخورد با کسی که به سانگو سخن می‌گوید در هر نقطه از جمهوری آفریقای مرکزی امری عادی است. اما دیدار با کسی که از تبار سانگو است، از جوامع رودخانه‌ای که این زبان در آن آغاز شد، بسیار کمیاب است و این تفاوت شایان به خاطر سپردن است.