اروتیک اوسلی‌ها

اوسلیان مردمان فینی جزایر ساره‌ما و موهو، در برابر ساحل غربی استونی امروزی، بودند و از حدود قرن نهم تا شکستشان در سال ۱۲۲۷ مؤثرترین قدرت دریایی شرق دریای بالتیک بودند. بیگانگان ایشان را به نام جزیره می‌خواندند: نزد دریانوردان اسکاندیناوی Eysysla، به لاتین Osilia، و نزد دانمارکی‌ها و آلمانی‌ها Ösel. خودشان سرزمین خود را ساره‌ما می‌نامیدند، یعنی «سرزمین جزیره». این سرزمینی مسطح از سنگ آهک است که آب‌های کم‌عمق و درخت ارس آن را احاطه کرده‌اند، برای غلات کم‌بازده و برای قایق‌ها بسیار مناسب است، و اوسلیان سیاست خود را بر پایهٔ همین واقعیت بنا کردند. آنان به گونه‌ای آغازین از زبان استونیایی سخن می‌گفتند، زبانی فینی از خانوادهٔ اورالی، که ایشان را با فنلاندی‌ها و لیوونیایی‌ها خویشاوند و با زبان‌های ژرمنی، اسلاوی و بالتیک در تقریباً هر ساحلی که به آن یورش می‌بردند بیگانه می‌کرد. نویسندگان اسکاندیناوی ایشان را به معنای سادهٔ کلمه وایکینگ می‌خوانند، و هانری لیوونیایی که از آنان نفرت داشت، توصیف می‌کند که ناوگان‌هایشان کشتی‌های مسیحیان را می‌گرفتند، روستاهای ساحلی سوئد و دانمارک را می‌سوزاندند و اسیران را برای فروش با خود می‌بردند.

دین ایشان تنها با یک نام در سند مکتوب باقی مانده است: تاراپیتا، خدایی که جزیره او را از آنِ خود می‌دانست و هانری او را زادهٔ تپه‌ای جنگلی در سرزمین اصلی توصیف می‌کند که به ساره‌ما پرواز کرد. قدیمی‌تر و عجیب‌تر از آن کالی است، دهانهٔ شهاب‌سنگی نزدیک مرکز جزیره، دریاچه‌ای گرد درون لبه‌ای از سنگ‌های خردشده که مردم آن را با دیواری محصور کردند و تا دل عصر آهن برای قربانی به کار بردند. قدرت در قلعه‌های تپه‌ای از سنگ خشک، یعنی والیالا و کارما و پوئیده، و در مجالس ریش‌سفیدان قرار داشت نه در پادشاهان. پایان در زمستان ۱۲۲۷ رسید، آنگاه که فرقهٔ شوالیه‌های صلیبی و متحدانش دریای یخ‌زده را پیمودند، موهو را شکستند و تسلیم و تعمید جزیره‌نشینان را در والیالا پذیرفتند. اوسلیان هر دو را بارها پس گرفتند. ساره‌ما در سال ۱۲۳۶ شورید و باز در ۱۲۶۱، و جدی‌ترین شورش در سال ۱۳۴۳ بود، زمانی که جزیره‌نشینان آلمانیانی را که میانشان بودند کشتند و پادشاهی به نام وسه برگزیدند. شوالیه‌ها او را به دار آویختند و شورش را تا ۱۳۴۵ فرونشاندند. از آن پس ایشان دیگر در منابع به‌عنوان ملتی ظاهر نمی‌شوند و به‌عنوان دهقانانی در جزیره‌ای که از آنِ دیگری است پدیدار می‌شوند. نوادگانشان هرگز آنجا را ترک نکردند. saarlased در ساره‌ما متمایزترین گویش استونی را سخن می‌گویند و همچنان بی‌میلیِ به‌خوبی مستندی به دستور گرفتن از دیگران دارند.