اروتیک نورستانی‌ها

نورستانی‌ها در گره‌ای از دره‌های پرشیب در هندوکوش، در گوشه شمال‌شرقی افغانستان زندگی می‌کنند. تا سال 1896 بیرونی‌ها ایشان را با نام کافیرها، یعنی کافران، می‌شناختند و منطقه‌شان را کافرستان می‌نامیدند. آن نام از خود آنان نبود، اما ماندگار شد، زیرا قرن‌ها در برابر دین هر پادشاهی که اطرافشان بود ایستادگی کرده بودند. سرزمینشان سخت است: دره‌های تنگ، جنگل‌های بلوط و سرو در دامنه‌های پایینی، و برف بالاتر. روستاها به کناره‌های دره‌ها چسبیده‌اند، با خانه‌هایی از چوب و سنگ که روی هم چیده شده‌اند، و بام تخت هر خانه، حیاط جلویی خانه‌ای است که بالاتر از آن قرار دارد. این سرزمین فتح‌شان را دشوار کرد و مدت‌ها شناختنشان را هم دشوار ساخت.

زبان‌های ایشان (Kati، Kamviri، Vasi-vari، Askunu، Prasun، Waigali، Tregami) شاخه نورستانی زبان‌های هندواروپایی را تشکیل می‌دهند. این شاخه کوچک و عجیب است: نه هندوآریایی است و نه ایرانی، بلکه خواهری سوم است که زود جدا شد و در انزوا تکامل یافت. زبان‌شناسان هنوز درباره جایگاه دقیقش در درخت خانواده اختلاف دارند. خود این جامعه بر پایه خطوط کهن تقسیم می‌شود: کافیرهای Safed-Posh («جامه‌سفیدان»، که Askunis را هم در بر می‌گیرند) در یک سو، و Kamkata-viris (Kata، Kom و گروه‌های وابسته) در سوی دیگر، که هرکدام زبان، حافظه تبارشناختی و رقابت‌های سنتی خاص خود را دارند.

گرویدن به اسلام سنی دیر رسید و زیر تیغ آمد. در سال‌های 1895-96 امیر افغانستان، عبدالرحمن خان، لشکرکشی‌ای راه انداخت که ظرف یک سال دره‌ها را زیر فرمان آورد، و پس از آن منطقه به نورستان، یعنی سرزمین نور، تغییر نام یافت. آیین کهن، زیارتگاه‌های قدیمی و مقدار زیادی نمادنگاری چوبی حکاکی‌شده نابود شدند، هرچند برخی قطعات در موزه‌های کابل و جاهای دیگر باقی مانده‌اند. اسلام اکنون بیش از یک قرن چارچوب زندگی نورستانی بوده است، اما لایه‌های کهن‌تر بی‌سروصدا پابرجا مانده‌اند: واژگانی درباره شرف و سوگند تباری، سنت‌های کوچ دامداری میان مراتع تابستانی و زمستانی، حکاکی چوبی متمایز بر ستون‌های خانه و سنگ‌قبرها، و احساس قوی جدایی از اکثریت پشتون و تاجیک اطرافشان. در جنگ شوروی، جنگ‌های داخلی و سال‌های طالبان، نورستان یکی از بسته‌ترین گوشه‌های افغانستان باقی ماند، از نظر جغرافیا، زبان و خلق‌وخو.