اروتیک نئاپولیتانی‌ها

نئاپولیتانی‌ها مردمی باستانی در غرب ساردینیا بودند؛ شهروندان بندر نئاپولیس و حومهٔ آن بر ساحل جنوبی خلیج اوریستانو، که از دوران کارتاژی تا پایان فرمانروایی روم زندگی می‌کردند و به‌تدریج در جمعیت جزیره‌ای که ساردینیایی‌های امروز از آن پدید آمدند جذب شدند. هیچ‌کس آنان را نابود نکرد و از سرزمینشان بیرون نراند. تا جایی که می‌توان گفت، اخلاف ایشان مردم شهرهای اطراف گوسپینی و تِرالبا هستند.

آنچه ایشان را تعریف می‌کرد یک شهر بود نه یک تبار. نئاپولیس در یونانی به معنای شهر نو است و معمولاً ترجمهٔ نامی پونیقی با همین معنا دانسته می‌شود، همان نامی که خود کارتاژ داشت. کارتاژی‌ها احتمالاً این شهر را در حدود اواخر سدهٔ ششم پیش از میلاد بر ساحل تالابی که پیش‌تر مورد استفاده بود بنا کردند، و جامعه‌ای که در آنجا رشد کرد، بومیان جزیره را با مهاجران پونیقی درهم آمیخت. موقعیت آن کارکردش را توضیح می‌دهد: زمین‌های غلات دشت کامپیدانو از یک سو، تپه‌های سرب و نقرهٔ جنوب غربی از سوی دیگر، و آب‌های امن در پیش رو. در دورهٔ روم، جادهٔ ساحلی غرب از Othoca و از میان نئاپولیس به سوی ناحیهٔ معدنی Metalla می‌رفت.

منابع مکتوب اندک‌اند. پلینیوس بزرگ نئاپولیتانی‌ها را از شهرهای برجستهٔ ساردینیا می‌شمارد و بطلمیوس در سدهٔ دوم میلادی ایشان را در جنوب Scapitani و Siculensi و در شمال Solcitani و Noritani قرار می‌دهد. بطلمیوس و راه‌نامه‌های رومی همچنین Aquae Neapolitanae را ثبت می‌کنند، یعنی چشمه‌های گرم ساردارای امروزی که در دل سرزمین قرار دارند، و این نشان می‌دهد سرزمین ایشان تا کجا گسترده بود. هنوز هم مردم در آنجا از آب‌هایش بهره می‌برند.

مستقیم‌ترین نشانهٔ آنان عجیب‌تر و شخصی‌تر است. یک نهشتهٔ نذری در نئاپولیس صدها پیکرک گلی کوچک، دست‌ساز و به سبک پونیقی به دست داد. هر یک از آنها انسانی است که دست‌هایش را بر بخشی از بدنش که درد دارد می‌فشارد: سر، چشم‌ها یا شکم. این پیکرک‌ها برای خدای شفابخشی گذاشته می‌شدند که نامش به ما نرسیده است. ما نمی‌دانیم این مردم در زبان خودشان چه نامی بر خود می‌نهادند، اما این پیکرک‌ها نشان می‌دهند که چه چیزهایی نگرانشان می‌کرد.

احتمالاً زبان پونیقی تا مدت‌ها در دوران روم در اینجا باقی ماند، همان‌گونه که در جاهای دیگر جنوب ساردینیا چنین بود، تا آنکه لاتین جایش را گرفت؛ زبان ساردینیایی کامپیدانویی که امروز در این ناحیه بدان سخن گفته می‌شود ریشه در همان لاتین دارد. شهر پس از دورهٔ روم کوچک شد و سرانجام متروک گشت، و بخشی از حمام‌های رومی‌اش به‌عنوان کلیسای کوچکی مورد استفادهٔ مجدد قرار گرفت. نام اما بر جای ماند. این محل هنوز Santa Maria de Nabui خوانده می‌شود و Nabui همان نئاپولیس است که در دو هزار سال بر دهان ساردینیایی‌ها فرسوده شده است.