اروتیک موتوسینتلکوها

موتوزینتلکوها مردمی از تبار مایا هستند که نام خود را از شهرشان، Motozintla، گرفته‌اند. این شهر در دره‌ای کوهستانی از سیرا مادره د چیاپاس و در فاصله‌ای کوتاه از مرز با گواتمالا قرار دارد. آنچه امروز آنان را متمایز می‌کند نه پوشش یا آیین‌ها، بلکه زبانشان و تلاش برای حفظ آن است. واژهٔ Mocho' هم برای نام زبان و هم برای نام مردم به کار می‌رود. این زبان به شاخهٔ Q'anjob'alan از خانوادهٔ زبان‌های مایایی تعلق دارد، بنابراین نزدیک‌ترین خویشاوندانش زبان‌هایی چون Q'anjob'al، Akatek و Popti' هستند که آن‌سوی کوه‌ها در گواتمالا صحبت می‌شوند. در اطراف Motozintla، همسایگان مدت‌های طولانی گویشوران مام بوده‌اند که زبانشان از شاخهٔ دیگری از خانوادهٔ مایایی است، و بیش از همه گویشوران اسپانیایی. Mocho' جزیره‌ای است و بیش از یک سده است که کوچک‌تر می‌شود.

زبان‌شناسان در قرن بیستم دو گونه از این زبان را ثبت کردند. Motozintleco در خود شهر و اطراف آن صحبت می‌شد، و Tuzanteco در توزانتان، در دامنهٔ اقیانوس آرام به سوی دشت‌های کم‌ارتفاع سوکونوسکو. Tuzanteco اکنون از میان رفته یا تقریباً از میان رفته است. در Motozintla شمار گویشوران روانِ باقی‌مانده اندک است و بیشترشان سالخورده‌اند، و Mocho' از در معرض خطرترین زبان‌های مکزیک به شمار می‌رود. علت‌ها همان عوامل معمول در چیاپاس است: آموزش به زبان اسپانیایی، کارزارهای رسمی که گفتار بومی را مانعی بر سر راه پیشرفت می‌دانستند، کار در مزارع قهوه که زبان کار در آن‌ها اسپانیایی بود، و والدینی که به‌حق می‌خواستند فرزندانشان پیشرفت کنند. نتیجه، جامعه‌ای است که در آن تبار Mocho' رایج است و تسلط بر Mocho' کمیاب.

Motozintla به تمام معنا منطقه‌ای مرزی است. چیاپاس در دوران استعمار از گواتمالا اداره می‌شد و پس از استقلال به مکزیک پیوست، و مرز از میان این کوه‌ها تا اواخر سدهٔ نوزدهم تعیین نشد. بیشتر موتوزینتلکوها کاتولیک رومی‌اند، هرچند کلیساهای پروتستان و انجیلی در سراسر سیرا جا افتاده‌اند. مردم از راه مزارع کوچک، کشت قهوه در دامنه‌ها، تجارت در شهر و کار در بیرون از خانه امرار معاش می‌کنند.

زبان‌شناسان از دههٔ 1960 به ثبت Mocho' پرداخته‌اند و آواها، دستور زبان و واژگان آن را در زمانی ثبت کرده‌اند که گویشوران هنوز می‌توانستند آن‌ها را ارائه دهند. این سند امروز به اندازهٔ هر اثر باستانی ارزشمند است. به چشم بیگانه، موتوزینتلکوها همانند دیگر مردم مرتفعات چیاپاس به نظر می‌رسند و لباس می‌پوشند. آنچه آنان را متمایز می‌کند دیدنش دشوارتر است: تباری مایایی که به یک دره پیوند دارد، و زبانی که حلقهٔ کوچکی از سالخوردگان هنوز آن را با خود دارد.