اروتیک کروات‌های مولیزه

کروات‌های مولیزه از خانواده‌های اسلاوی‌زبانی هستند که حدود پنج قرن پیش از دریای آدریاتیک گذشتند و هرگز کاملاً از هویت خود دست نکشیدند. آنان در سه روستای تپه‌ای در استان Campobasso در جنوب ایتالیا زندگی می‌کنند: Acquaviva Collecroce، Montemitro و San Felice del Molise. در زبان خودشان نام این روستاها Kruč، Mundimitar و Filić است. آنان شهروندان ایتالیایی‌اند و مانند ایتالیایی‌ها به مدرسه می‌روند، کار می‌کنند و رأی می‌دهند. با این حال، در خانه بسیاری هنوز به زبانی سخن می‌گویند که همسایگانشان نمی‌فهمند و آن را به سادگی na-našu یعنی «روش ما» می‌نامند.

نیاکانشان در اواخر قرن پانزدهم و اوایل قرن شانزدهم، تحت فشار پیشروی عثمانی، از نواحی داخلی دالماسی بیرون رانده شدند. زبان‌شناسان گویش آنان را به لهجه‌های Shtokavian-Ikavian حوالی پایین‌دست رودخانه‌ی Neretva نسبت می‌دهند. مهاجران به منطقه‌ی Molise رسیدند که زلزله و طاعون آن را ویران کرده بود و در آنجا مالکان زمین از پذیرفتن مستأجران تازه خوشحال بودند. زمانی روستاهای بیشتری از این دست وجود داشت. نام مکان‌هایی چون San Giacomo degli Schiavoni که به معنای «اسلاوها» است، نشان‌دهنده‌ی جوامعی است که مدت‌ها پیش به ایتالیایی روی آوردند. سه روستایی که زبان خود را حفظ کردند، این کار را از راه انزوا، کشاورزی و عادت ساده‌ی سخن گفتن با کودکان به زبان کهن انجام دادند.

زبانی که امروز به آن سخن می‌گویند نه کرواتیِ معیار است و نه یک گویش ایتالیایی. این زبان واژه‌ها و صورت‌هایی را حفظ کرده که قرن‌ها پیش در آن سوی آدریاتیک از کاربرد افتادند. همچنین برای هر آنچه که قرن شانزدهم واژه‌ای برایش نداشت، واژگان و ساخت‌های جمله‌ی ایتالیایی را قرض گرفته است. گویندگان کرواتیِ معیار آن را زبانی خویشاوند می‌شناسند، اما همیشه آن را نمی‌فهمند. ایتالیا بر اساس قانون 1999 خود درباره‌ی اقلیت‌های زبانی تاریخی از آن حمایت می‌کند. از قرن نوزدهم، ارتباط با کرواسی پژوهشگران، انجمن‌های فرهنگی و حس تازه‌ای از خویشاوندی را به همراه آورده است. با این همه، شمار گویندگان روان این زبان اندک است و رو به پیری می‌رود.

آنان کاتولیک رومی‌اند، همان‌گونه که نیاکانشان در دالماسی بودند، و ایمان هرگز آنان را از همسایگان ایتالیایی‌شان جدا نکرده است. جشن‌های محلی کلیسا، مراسم گردانی و تقویم کلیسایی، زندگی روستایی را همان‌طور شکل می‌دهند که در هر روستای دیگری در Molise چنین است. تفاوت در واژه‌هاست. در Acquaviva Collecroce بهار در نخستین روز ماه مه با Maja فرا می‌رسد: قابی بلند پوشیده از سبزه و گل که مردی درون آن پنهان است و آن را در خیابان‌ها می‌گرداند، در حالی که مردم به زبان محلی آواز می‌خوانند. مهاجرت به شمال ایتالیا و خارج از کشور هر سه روستا را کم‌جمعیت کرده است. اینکه آیا این زبان اکنون بقا خواهد یافت، به این بستگی دارد که آنان که می‌روند آیا همچنان به آن سخن خواهند گفت یا نه.