اروتیک موکنی‌ها

از ترنتو به سمت شرق برانید، از کنار پرجینه بگذرید و در دره فرسینا بالا بروید، آنگاه نام مکان‌ها روی تابلوها به دو زبان ظاهر می‌شود. موخنی‌ها که دره خود را برسنتول می‌نامند، به زبانی آلمانی سخن می‌گویند که نزدیک به هفت قرن در این کوهستان‌های ایتالیایی دوام آورده است. این آلمانی معیار نیست و کاملاً همان تیرولی‌ای هم نیست که در آن‌سوی گردنه‌ها در شمال رایج است. این گویشی باواری است که شکل‌های کهن را حفظ کرده، واژه‌های ایتالیایی را پذیرفته و راه خود را رفته است. توضیح رایج برای این نام آن است که همسایگان ایتالیایی‌زبانشان آنان را بر اساس فعل موخن، یعنی ساختن یا انجام دادن، نامیدند، فعلی که در گفتارشان پیوسته تکرار می‌شد. نیاکانشان در اواخر سده‌های میانه به‌عنوان مهاجرنشین به جنوب آمدند و اربابان محلی آنان را برای پاک‌سازی جنگل‌های شیب‌دار و کشت زمین‌های مرتفع آوردند. معدنچیان هم پس از آن آمدند، هنگامی که سنگ معدن دره استخراج می‌شد. هنوز هم این تاریخ در شیوه سکونت مردم دیده می‌شود: موخنی‌ها به‌جای روستاهای فشرده، مزرعه‌هایی پراکنده در دامنه‌ها ساختند. کشاورزی در آن ارتفاع به‌ندرت درآمد کافی داشت، از این رو نسل اندر نسل، مردان هر سال به‌عنوان کرومِر رهسپار می‌شدند، یعنی دوره‌گردانی که پیش از بازگشت به خانه، کالا را در سرزمین‌های هابسبورگ و فراتر از آن می‌بردند. رفتن و بازگشتن هر ساله، جامعه را به همان اندازه‌ای شکل داد که کوه‌ها شکل دادند.

کانون اصلی موخنی‌ها امروز از سه شهرداری کوچک تشکیل شده است: پالو دل فرسینا، فیه‌روتسو و فراسیلونگو با روستای کوچکش روودا. روستاهای دیگر همین دره به ایتالیایی ترنتینویی سخن می‌گویند. موخنی‌ها کاتولیک رومی‌اند و جشن‌های مذهبی، دسته‌های مذهبی و کارناوال هنوز بخش بزرگی از تقویم روستایی را تعیین می‌کنند. سده بیستم ضربه‌های سختی بر آنان زد. ترنتینو پس از جنگ جهانی اول از اتریش به ایتالیا منتقل شد، ایتالیایی‌سازی فاشیستی این زبان را از زندگی عمومی بیرون راند و بر اساس پیمان گزینش سال 1939 میان هیتلر و موسولینی، بسیاری از خانواده‌ها برگزیدند که به رایش بروند. بیشتر کسانی که رفتند در بوهم اسکان یافتند و بسیاری از آنان پس از جنگ بازگشتند. به رسمیت شناخته شدن دیرهنگام آمد. زبان موخنی اکنون بر اساس قانون ایتالیا و قانون استانی به‌عنوان یکی از سه زبان اقلیت به‌رسمیت‌شناخته‌شده ترنتینو، در کنار لادینی و سیمبری، حمایت می‌شود و یک مؤسسه فرهنگی در پالو روی دستور زبان، نام مکان‌ها و آموزش آن کار می‌کند. شمار گویشوران چند هزار نفر است. این جامعه کوچک است اما هنوز زنده است: مردم این زبان را در خانه به کار می‌برند، آن را می‌نویسند و آموزش می‌دهند، و هنوز همان چیزی است که موخنی‌ها را از همه اطرافیانشان متمایز می‌کند.