اروتیک مبوندا

مبونداها مردمی از مناطق مرزی آنگولا و زامبیا هستند که هویتشان ریشه در یک نظام پادشاهی دارد. آنان تبار خود را به پادشاهی مبوندا می‌رسانند که فرمانروایی به نام موِنه مبوندا بر آن حکومت می‌کرد. در جریان مهاجرت‌های بانتو، سفری طولانی به سوی جنوب آنان را از شمال به سرزمینی رساند که امروز جنوب‌شرقی آنگولا است. سرزمین اصلی‌شان هنوز همان‌جاست، در کمربندی از دره‌های رودخانه‌ای و جنگل‌های خشک که از رود لونگوئه‌وونگو در موکسیکو تا استان کواندو امتداد دارد. با این حال، بخش بزرگی از مبونداها آن سوی مرز در غرب زامبیا زندگی می‌کنند، در باروتسه‌لند، پادشاهی قدیمی لوزی‌ها.

آنان این سرزمین دوم را از راه اتحاد به دست آوردند. در اوایل قرن نوزدهم، گروه‌هایی از مبونداها که به سوی شرق در حرکت بودند از سوی مولامبوا، پادشاه لوزی، پذیرفته شدند. جنگجویان و پیشگویان مبوندا بخشی از دولت لوزی شدند. مردمان بیشتری در موج‌های بعدی آمدند. یکی از این موج‌ها در پی لشکرکشی‌های پرتغالی‌ها در اوایل قرن بیستم آمد که به استقلال مبونداها در آنگولا پایان داد. موج دیگر زمانی آمد که جنگ استقلال آنگولا و جنگ داخلی طولانی پس از آن، روستاهای امتداد مرز را خالی کرد. امروزه جوامع مبوندا به‌خوبی در استان غربی زامبیا جا افتاده‌اند، به‌ویژه در اطراف کائوما، لوکولو و کالابو.

زبان آنان، مبوندا یا چیمبوندا، زبانی بانتو از گروه چوکوه-لوچازی است و خویشاوند نزدیک زبان‌های لوچازی، لوواله و چوکوه به شمار می‌رود. در زامبیا بسیاری از مبونداها به لوزی نیز سخن می‌گویند که زبان مشترک استان غربی است، و در آنگولا بسیاری به پرتغالی سخن می‌گویند. مسیحیت، هم کاتولیک و هم پروتستان، دین اکثریت است. این دین در کنار آیین‌های کهن‌تری قرار دارد که هرگز از میان نرفتند: رسیدگی به نیاکان، احترام به پیشگویان و گیاه‌درمانگران، و آیین‌هایی که پسران را به مردان بدل می‌کنند.

شناخته‌شده‌ترین این آیین‌ها موکاندا است، اردوگاه ختنه و تشرف. پسران هفته‌ها یا ماه‌ها جدا از دیگران در بیشه می‌مانند، آنچه زندگی بزرگسالی می‌طلبد را می‌آموزند و در قامت مرد بازمی‌گردند. چهرهٔ عمومی این اردوگاه ماکیشی است: رقصندگان نقاب‌داری با لباس‌های تنگ بافته‌شده از الیاف و نقاب‌های رنگ‌آمیزی‌شده که نماد ارواح نیاکان‌اند و در لحظه‌های کلیدی این فرایند ظاهر می‌شوند. مبونداها این سنت را با لوواله‌ها، چوکوه‌ها و لوچازی‌ها مشترک دارند، و یونسکو نمایش نقاب‌دار ماکیشی در زامبیا را به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس به رسمیت شناخته است. در روستاها، کشت کاساوا هنوز ریتم سال را تعیین می‌کند، و آیین سالانهٔ مبوندا در بخش کائوما خانواده‌های پراکنده را در جمعی عمومی گرد هم می‌آورد.