اروتیک لیبیکی‌ها

لیبیکی‌ها قومی سلتی بودند که احتمالاً ریشه‌های لیگوری داشتند و در بخش غربی دشت رود پو، پیرامون ورچلای (همان ورچلی امروزی در پیمونته) زندگی می‌کردند؛ از دست‌کم سدهٔ چهارم پیش از میلاد تا زمانی که روم در سده‌های دوم و یکم پیش از میلاد آنان را در خود جذب کرد. آنان شهروندان لاتین‌زبان ورچلای رومی شدند و نوادگانشان در جمعیت امروزی شرق پیمونته و لوملینا ادغام شده‌اند. نویسندگان باستان هرگز بر املای واحدی توافق نکردند. پولیبیوس آنان را لبکی می‌نامد و همراه با لایوی‌ها در شمار نخستین سلتی‌هایی می‌آورد که نزدیک بالادست رود پو ساکن شدند. لیویوس آن را لیبویی می‌نویسد. پلینی بزرگ صورتی را به کار می‌برد که در اینجا آمده و نکتهٔ کلیدی را به دست می‌دهد: ورچلای از آنِ لیبیکی‌ها بود و سالوویی‌ها آن را بنیان نهادند، قومی با خصلت آمیختهٔ سلتی و لیگوری که بیشتر از تپه‌های پشت مارسی شناخته می‌شوند. بطلمیوس بعدها دو شهر برای آنان ذکر می‌کند: ورچلای و لاوملوم که امروز لوملو نام دارد.

نکتهٔ اصلی همین تبار آمیخته است. سرزمین آنان در جایی قرار داشت که ارتفاعات لیگوری به دشت‌های پست سلتی می‌رسید، در امتداد رود سزیا و رو به پایین به سوی رود پو؛ سالاسی‌ها در دره‌های آلپی در شمال غرب، تائورینی‌ها در غرب و اینسوبرهای بسیار نیرومندترِ میلان در شرق آنان بودند. آنان به گونه‌ای از زبان گُلی سیزالپی سخن می‌گفتند و یک سنگ این را نشان می‌دهد. سنگ‌نشانی مرزی که در ورچلی یافت شده و در سدهٔ یکم پیش از میلاد تراشیده شده، متنی یکسان را به لاتین و به گُلی دارد و متن گُلی با الفبای شمال ایتالیا نوشته شده که از اتروسک‌ها وام گرفته شده بود. در آن مردی به نام آکیسیوس آرگانتوکوماترکوس، که نام دومش به نظر می‌رسد عنوان منصبی باشد ساخته‌شده بر واژهٔ سلتی «نقره»، کشتزاری را می‌بخشد تا میان خدایان و انسان‌ها مشترک باشد. متن گُلی این را در یک واژهٔ مرکب بیان می‌کند که واژهٔ خدایان را به واژهٔ میرایان پیوند می‌دهد. این نزدیک‌ترین راهی است که کسی می‌تواند سخن گفتن لیبیکی‌ها را بشنود، و تقریباً همهٔ آن چیزی است که از دینشان باقی مانده است، که احتمالاً همان چندخدایی همسایگان سلتی‌شان بوده است.

آنان هرگز قدرتی به شمار نمی‌آمدند. به روایت لیویوس، زمین‌های کشاورزی‌شان در جنگ‌های گُلی دههٔ 190 پیش از میلاد غارت شد و پس از آن این منطقه به زیر سلطهٔ روم درآمد. در 101 پیش از میلاد، ماریوس و کاتولوس کیمبری‌ها را در دشت رائودی نابود کردند؛ سنت باستانی این دشت را نزدیک ورچلای می‌داند، هرچند جای آن محل مناقشه است. جوامع شمال رود پو در 89 پیش از میلاد حقوق لاتینی و در 49 پیش از میلاد شهروندی کامل رومی یافتند و ورچلای به شهری عادی رومی بدل شد. پلینی همچنین از قانونی از سوی سانسورهای رومی یاد می‌کند که شمار کارگران معادن طلای ویکتومولای، در قلمرو ورچلای، را حداکثر پنج هزار تن تعیین می‌کرد. تپه‌های باطلهٔ آن معدن‌کاری هنوز منطقهٔ بسا، نزدیک بیئلا، را پوشانده است. خودِ نام قبیله تنها در متون زنده مانده است.