اروتیک لگا

مردم لگا در جنگل‌های انبوه شرق جمهوری دموکراتیک کنگو، در غرب دریاچه تانگانیکا و در سرزمین ناهموار میان رودهای لوالابا و الیلا زندگی می‌کنند. در منابع قدیمی‌تر گاهی آنان را واریگا یا بالیگا می‌نامیده‌اند. زبان آنان، کیلگا، در شاخه بانتوی خانواده زبان‌های نیجر-کنگو جای دارد و با مردم بمبه و سونگولا در جنوب و شرق، هم‌جواری زبانی دارد. ناهمواری زمین، یعنی تپه‌های شکسته، دره‌های رودخانه‌ای و جنگل استوایی، از دیرباز جوامع لگا را غیرمتمرکز نگه داشته است؛ هیچ پادشاهی تاریخی لگا و هیچ رئیس‌کل وجود نداشته است. در عوض، قدرت از طریق ریش‌سفیدان تبارها و، تعیین‌کننده‌تر از آن، از طریق یک انجمن آیینی سلسله‌مراتبی به نام بوامی اعمال می‌شود.

بوامی محور سازمان‌دهنده زندگی لگا است و همان چیزی است که بیش از هر چیز آنان را از همسایگانشان متمایز می‌کند. این انجمن به معنای توطئه‌گرانه یک انجمن سری نیست، بلکه مکتبی درجه‌بندی‌شده در اخلاق است که از نظر اصولی برای بیشتر مردان بالغ و، در ساختاری موازی، برای همسرانشان باز است. عضو با نشان دادن منش اخلاقی، حمایت مالی از جشن‌ها و آموختن ضرب‌المثل‌ها و حکمت‌های مرتبط با هر سطح، از مرتبه‌ای به مرتبه‌ای بالاتر می‌رود. این انجمن دلیل وجود پیکرک‌های عاجی و چوبی، نقاب‌ها و قاشق‌های کوچکی است که پس از دوران استعمار به موزه‌های اروپا راه یافتند؛ این‌ها بت یا زینت نبودند، بلکه اشیای آموزشی بودند که هر یک به حکمت معینی درباره طمع، خویشتن‌داری، خویشاوندی یا خودکنترلی پیوند داشت. اگر از ضرب‌المثل‌هایشان جدا شوند، بیشتر آنچه برای آن بودند را از دست می‌دهند و همین یکی از دلایلی است که چرا بسیاری از نوشته‌های منتشرشده درباره هنر لگا به هدف نمی‌زنند.

دین به معنای قدیمی آن در این نظام تنیده شده است و در کنار آن قرار نمی‌گیرد. کیهان‌شناسی لگا خالقی دور (کاگینگا یا کالاگا، بسته به محل) و جهانی نزدیک‌تر از نیاکان را می‌شناسد که تأیید آنان برای امور روزمره اهمیت دارد. برای بیماری و بدبختی به فال‌بین‌ها مراجعه می‌شود. مسیحیت و اسلام، به‌ویژه در شهرها و در امتداد مسیرهای تجاری، نفوذ کرده‌اند، اما بوامی حتی آنجا که وابستگی رسمی دینی تغییر کرده، تاب‌آوری غیرعادی نشان داده است.

قرن بیستم برای لگا دشوار بود. مقامات استعماری بلژیک بوامی را در دهه 1920 ممنوع کردند، زیرا از نفوذ آن بر زندگی روستایی هراس داشتند؛ این انجمن در پنهان بقا یافت و پس از استقلال دوباره احیا شد. جنگ‌هایی که از اواسط دهه 1990 به بعد شرق کنگو را درنوردید، از جمله سقوط موبوتو، دو جنگ کنگو و تبعات طولانی گروه‌های مسلح در کیوو و مانیِما، روستاها را مختل کرد، خانواده‌ها را آواره ساخت و کارآموزی آهسته‌ای را که بوامی به آن نیاز دارد، آسیب زد. این انجمن، آرام‌تر از پیش، هنوز در همان جنگل‌ها باقی است.