اروتیک گیلک‌ها

گیلک‌ها در امتداد ساحل جنوبی دریای خزر زندگی می‌کنند، فشرده در نواری باریک میان کوه‌های البرز و دریا، جایی که آب‌وهوای ایران ناگهان رفتاری ایرانی ندارد. گیلان مرطوب، سرسبز و برنج‌خیز است؛ سرزمینی با شالیزار، تراس‌های چای، باغ‌های مرکبات و خانه‌های چوبی که برای مقابله با رطوبت روی پایه‌ها ساخته شده‌اند. این چشم‌انداز مردم را دست‌کم به اندازه هر چیز دیگری شکل داده است: فرهنگ دشت‌های ساحلی خزر که در دل یک دولت ایرانی جای گرفته و به آب به همان اندازه نگاه می‌کند که به تهران.

زبان آن‌ها، گیلکی، به شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی تعلق دارد و خویشاوند نزدیک مازندرانی است که همسایگان شرقی‌شان به آن سخن می‌گویند؛ و از نسل دیگری پسرعموی فارسی است، نه گویشی از آن. فارسی‌زبان می‌تواند تکه‌هایی از گفت‌وگوی گیلکی را دریابد اما واقعاً آن را دنبال نخواهد کرد. این زبان دستور زبان و واژگان ویژه‌ی امور مهم محلی خود را دارد، از جمله ابزار ماهیگیری، کشت برنج و آب‌وهوای ویژه‌ی ساحل. زبان بیشتر از راه گفتار زنده مانده تا از راه چاپ، هرچند مجموعه‌ی کوچکی از شعر گیلکی و در دهه‌های اخیر تلاشی تازه برای نوشتن به آن وجود دارد.

گیلکی‌ها مسلمان و شیعه‌اند و همسو با جریان اصلی ایرانی، اما این دین در فرهنگ منطقه‌ای جای دارد که بافت خاص خود را دارد. هنجارهای جنسیتی در گیلان به‌طور محسوسی کم‌تر محدودکننده از بسیاری از نقاط کشور است: زنان از گذشته در کنار مردان در شالیزارها کار کرده‌اند، غرفه‌های بازار را اداره کرده‌اند و در فضای عمومی با آزادی‌ای رفت‌وآمد کرده‌اند که بازدیدکنندگان از استان‌های دیگر گاهی به آن اشاره می‌کنند. آشپزی منطقه بازتاب جغرافیای آن است؛ سرشار از ماهی، سبزی‌ها، میوه‌های ترش، گردو و برنجی که زیر پای مردم می‌روید، و در سراسر ایران یکی از آشپزخانه‌های منطقه‌ای متمایز کشور به شمار می‌رود و نه گونه‌ای از آشپزی فارسی.

در گذشته، گیلان دوره‌های طولانی را تقریباً به‌عنوان دنیای خاص خود گذرانده است. امامت زیدی قرون وسطی، جذب بعدی در دولت صفوی، جمهوری کوتاه‌مدت سوسیالیستی فارس که در سال‌های 1920-21 با حمایت شوروی تشکیل شد، و جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان در همان دوره، همگی نشانه‌هایی بر حافظه‌ی محلی گذاشته‌اند. این استان در دولت ایران جای دارد اما احساسی آرام از جدایی از خود دارد: مردمی کناره‌ی خزری با زبان، غذا و آب‌وهوای خاص خود، و عادتی دیرینه در کنار آمدن با کارها در حالی که امپراتوری‌ها بالای سرشان دست به دست می‌شوند.