اروتیک دربیک‌ها

دربیکان مردمی کهن از آسیای مرکزی بودند که در امتداد بخش پایینی رود اوکسوس، به سوی جنوب‌شرقی دریای خزر زندگی می‌کردند، در منطقه‌ای که امروز ترکمنستان و ازبکستان همسایه را دربر می‌گیرد. نویسندگان یونانی آنان را از زمان پادشاهی کوروش بزرگ در سده ششم پیش از میلاد در آنجا جای می‌دهند و جغرافی‌دانان دوران روم هنوز از ایشان نام می‌بردند. پس از آن از گزارش‌های تاریخی ناپدید می‌شوند و هر بازمانده‌ای احتمالاً در جمعیت‌های بعدی منطقه جذب شده است. هر آنچه از ایشان دانسته است از بیرونیان به دست آمده. هیچ نوشته‌ای از خودشان باقی نمانده است. زبانشان ناشناخته است، هرچند همسایگانشان معمولاً زبانی ایرانی شرقی را حدس می‌زنند. بطلمیوس ایشان را در مرگیانا، سرزمین واحه‌های اطراف مرو، فهرست می‌کند. پلینیوس بزرگ ایشان را در کنار رود اوکسوس قرار می‌دهد و استرابون آنان را همراه با کاسپیان بررسی می‌کند. بزرگ‌ترین لحظه تاریخی آنان با مرگ یک پادشاه گره خورده است. هرودوت می‌گوید کوروش در نبرد با ماساگت‌ها کشته شد، اما کتزیاس، پزشک یونانی دربار ایران حدود سال 400 پیش از میلاد، روایت دیگری دارد. در روایت او، کوروش به دربیکان و پادشاهشان آموراوس لشکر کشید و آموراوس با فیل‌های جنگی که متحدان هندی فراهم کرده بودند به استقبالش آمد. کوروش از اسبش به زیر افتاد و نیزه‌ای به او خورد. سپس آمورگس، متحد سکایی، با نیروی کمکی رسید، دربیکان شکست خوردند و آموراوس کشته شد، اما کوروش اندکی بعد بر اثر همان زخم درگذشت. کتزیاس شاهد قابل اعتمادی نیست. با این حال روایت او نشان می‌دهد که دربیکان چنان خطرناک به یاد مانده بودند که بنیان‌گذار امپراتوری ایران را به زمین انداختند.

استرابون این رسم را که آنان را بدنام کرد ثبت می‌کند. او می‌نویسد که دربیکان زمین را می‌پرستیدند و نه قربانی می‌کردند و نه هیچ حیوان ماده‌ای را می‌خوردند. وقتی مردی به هفتاد سالگی می‌رسید، نزدیک‌ترین خویشانش او را می‌کشتند و می‌خوردند. پیرزنان خفه و دفن می‌شدند و هر کس در سنی جوان‌تر می‌مرد دفن می‌شد نه اینکه خورده شود. این گزارش شایسته احتیاط است. یونانیان داستان‌های مشابهی درباره دیگر اقوام استپی نوشته‌اند و هرودوت درباره ماساگت‌ها تقریباً همین را می‌گوید، پس بخشی از آن ممکن است تصویری کلیشه‌ای از شمال‌شرق دور باشد، نه مشاهده‌ای دست اول. منع کشتن حیوانات ماده جزئیاتی عجیب‌تر و مشخص‌تر است و هیچ منبع باقی‌مانده‌ای آن را توضیح نمی‌دهد. آنچه از دربیکان باقی مانده نامی است در نوشته‌های جغرافی‌دانان باستان، نقشی محل بحث در مرگ کوروش، و چند رسم که به قلم کسانی ثبت شده که، تا آنجا که می‌دانیم، هرگز ایشان را ندیده بودند.