اروتیک وروها

مردم Võros استونیایی‌های جنوب‌شرقی‌اند که هرگز کاملاً در زبان معیار ادغام نشدند. زادگاه ایشان Vana-Võromaa است، سرزمین قدیمی Võru، گوشه‌ای تپه‌ای از استونی که به مرزهای لتونی و روسیه فشرده شده و حول بلندای Haanja قرار دارد، جایی که بلندترین نقطه کشورهای بالتیک با ارتفاع متوسط 318 متر میان دریاچه‌ها، باتلاق‌ها و کاج‌ها سر برمی‌آورد. هشت بخش کلیسایی تاریخی آن سرزمین، یعنی Karula، Hargla، Kanepi، Urvaste، Rõuge، Põlva، Räpina و Vastseliina، هنوز شیوه توصیف مردم از محل زادگاهشان را شکل می‌دهند. آنچه مردم Võros را متمایز می‌کند زبان آنان است. Võro زبانی استونیایی جنوبی است، و زبان استونیایی جنوبی گویشی نیست که از استونیایی تالین دور شده باشد، بلکه برعکس است: این زبان متمایزترین شاخه فینیک است و احتمالاً نخستین شاخه‌ای است که جدا شده، و چیزهایی را حفظ کرده که استونیایی شمالی از دست داده، از جمله هماهنگی واکه‌ای و همخوان انسدادی چاکنایی که جمع را نشان می‌دهد و با حرف q نوشته می‌شود. مردم Setos در شرق که خویشاوند آن‌اند گویشی نزدیک به آن را سخن می‌گویند. تفاوت میان این دو قوم کمتر زبانی و بیشتر مذهبی و تاریخی است: Setos تحت تأثیر پسکوف ارتدکس و Võros تحت تأثیر لیوونیای لوتری شکل گرفته‌اند.

این میراث لوتری در عمل کمرنگ است. استونی یکی از کم‌کلیساترین کشورهای اروپاست و Võromaa نیز مستثنا نیست، اما کلیسای محلی، گورستان و آتش‌افروزی نیمه‌تابستان هنوز سال را سامان می‌دهند. یک زبان ادبی استونیایی جنوبی دو قرن وجود داشت، و نخستین عهد جدید استونیایی که در 1686 چاپ شد به زبان جنوبی بود، چند دهه پیش از آنکه نسخه‌ای شمالی پدیدار شود. سپس استانداردسازی در قرن نوزدهم آن را به حاشیه راند و آموزش مدرسه‌ای دوران شوروی با Võro همچون گفتار روستایی برخورد می‌کرد که باید آن را فراموش کرد. احیا از اواخر دهه 1980s آغاز شد: مؤسسه Võro که با بودجه دولتی تأسیس شد در سال 1995 در Võru گشایش یافت، روزنامه Uma Leht پس از آن منتشر شد، کودکان در مهدهای کودک زبان‌لانه زبان را می‌آموزند، و جشنواره آوازی Uma Pido هر چند سال یک بار میدانی را پر می‌کند از مردمی که به Võro آواز می‌خوانند. در آوریل 2023 نخستین کنگره مردم Võro اعلام کرد که مردم Võros قومی بومی‌اند و از دولت استونی خواست همین را اعلام کند. رسمی که بیرونی‌ها بیشتر از همه از آن غافل می‌مانند، ساونای دودی است، حمامی چوبی از کنده‌های درخت بدون دودکش که ساعت‌ها گرم می‌شود تا دوده بنشیند، جایی که خانواده‌ها خود را می‌شویند، یکدیگر را با شاخه‌های توس می‌زنند و گوشت خود را دودی می‌کنند. یونسکو سنت ساونای دودی Võromaa را در سال 2014 ثبت کرد، و این سنت هنوز بخشی فعال از زندگی روستایی است، نه نمایشی برای میراث فرهنگی.