اروتیک تسلتال

تزلتال‌ها بزرگ‌ترین قوم مایا در چیاپاس هستند، و نخستین چیزی که آن‌ها را مشخص می‌کند، نواری از سرزمین کاج و بلوط است که در شرق سان کریستوبال د لاس کاساس قرار دارد، جایی که کوه‌ها به دره‌ها می‌شکنند و به سوی جنگل بارانی لاکاندون سرازیر می‌شوند. بیش از نیم میلیون نفر به این زبان سخن می‌گویند که خودشان آن را bats'il k'op می‌نامند، یعنی واژه‌ی راستین. این زبان به شاخه‌ی تزلتالان از خانواده‌ی زبان‌های مایا تعلق دارد و در کنار تسوتسیل قرار می‌گیرد که در شهرهای بلافاصله در غرب به آن سخن گفته می‌شود، تا جایی که بیگانگان این دو را یک پیوستار واحد می‌دانند، اما گویشوران هرگز چنین نمی‌دانند. هویت در اینجا پیش از آنکه قومی باشد، شهرستانی است. زنی از تنهاپا و زنی از اوشچوک هر دو تزلتال‌اند، اما گلدوزی روی بلوزشان نشان می‌دهد از کدام شهر است، و تا همین اواخر، نشان می‌داد که با چه کسی می‌تواند ازدواج کند.

مسیحیت کاتولیک با دومینیکن‌ها در قرن شانزدهم وارد شد و جذب شد نه آنکه بلعیده شود: قدیسان در سرزمینی که از پیش صاحبانی داشت جای گرفتند، و نظام کارگوی مدنی-دینی، حمایت از جشن قدیسی را به راه اصلی رسیدن به منزلت میان مردان بدل کرد. این ترتیب طی پنجاه سال تحت فشار بوده است؛ از گرایش به پروتستانتیسم، از جنبش معلمان مذهبی که کلیسای سان کریستوبال در دوران اسقف ساموئل رویز پدید آورد، و از انتصاب صدها شماس دائمی تزلتال. دو تاریخ برجسته‌اند. در سال 1712 دختری جوان در کانکوک از ظهور مریم باکره خبر داد و قیامی که پس از آن رخ داد، ده‌ها شهر تزلتال را مدتی کوتاه از دسترس اسپانیایی‌ها خارج کرد، با کشیشانی که خودشان برگزیده بودند و سربازانی که به نام مریم باکره جنگیدند. در سال 1994 گویشوران تزلتال از دره‌های استعمارشده‌ی اطراف اوکوسینگو بخش عمده‌ی پایگاه زاپاتیست‌ها را تشکیل دادند. میان این دو، کار روزمره جریان دارد: ذرت روی شیب‌هایی که برای گاوآهن بیش از حد تند است، قهوه در پایین‌دست، و مهاجرت به کانکون، به مرز شمالی و به ایالات متحده، و سپس بازگشت.

دو چیز درباره‌ی تزلتال‌ها بین متخصصان شناخته‌شده است و تقریباً هیچ‌کس دیگری آن را نمی‌داند. زبانشان از چپ و راست برای مکان‌یابی اشیا در فضا استفاده نمی‌کند. موقعیت بر محوری از بالا‌رفتن، پایین‌آمدن و عرض قرار دارد که به شیب واقعی زمین لنگر انداخته، بنابراین چنگال پایین‌تر از بشقاب قرار می‌گیرد نه در سمت راست آن، و گویشوران این جهت‌یابی را در داخل خانه نیز حفظ می‌کنند، دور از هر تپه‌ای. واژگان گیاهی ثبت‌شده در تنهاپا به صدها دسته‌ی نام‌دار می‌رسد که چنان با سازگاری مرتب شده‌اند که این شهر به نقطه‌ی مرجعی برای چگونگی کار طبقه‌بندی عامیانه‌ی گیاهان در هر جای دیگر بدل شده است. در آماتنانگو دل والیه زنان سفال‌گرند، جارهای لعاب‌نخورده و حیوانات کوچک را با حلقه‌حلقه کردن گل می‌سازند و آن‌ها را در آتش‌های هیزمی روباز در حیاط می‌پزند.