اروتیک ساردئات‌ها

ساردئاتها قومی کوچک از ایلیری‌ها بودند که به اواخر عصر آهن و دوران نخستین روم تعلق داشتند. آنان در تپه‌های پشت سواحل شرقی دریای آدریاتیک زندگی می‌کردند، احتمالاً در منطقه‌ای که امروز بوسنی و هرزگوین نامیده می‌شود، و با گذشت زمان در جمعیت رومی‌شده‌ی ایالت دالماسی ادغام شدند. ما اصلاً از وجود آنان آگاهیم تنها به خاطر یک سند رومی. پلینیوس بزرگ که در قرن یکم میلادی می‌نوشت، آنان را در میان مردمانی فهرست می‌کند که به مجمع قضایی سالونا، مرکز ایالت در ساحل آدریاتیک، پاسخ می‌دادند. او ثبت می‌کند که آنان به 52 decuriae سازمان یافته بودند. دالماتی‌ها که در همین فهرست آمده‌اند 342 واحد داشتند. همین یک عدد بیشتر چیزی است که از آنان باقی مانده، و ساردئاتها را به عنوان قومی کم‌اهمیت در میان گروه‌های داخلی نشان می‌دهد که روم برای بیش از دو قرن به‌طور پراکنده با آنان می‌جنگید.

decuria واحدی اداری در روم بود، هرچند ممکن است از تقسیم‌بندی‌های بومی کهن‌تری پیروی کرده باشد. پژوهشگران هنوز درباره‌ی آنچه شمرده می‌شد اختلاف دارند (خانوارها، گروه‌های خویشاوندی یا سکونتگاه‌ها). این نظام معمولاً به بازسازی داخلی دالماسی توسط روم پس از شورش بزرگ ایلیری در سال‌های 6 تا 9 میلادی مربوط دانسته می‌شود. بیشتر ساکنان داخلی منطقه این جنگ را پیش بردند و سوتونیوس آن را مهم‌ترین جنگ خارجی روم پس از جنگ‌های پونیک خواند. هیچ منبعی نمی‌گوید که آیا ساردئاتها به شورش پیوستند یا نه. آنچه پس از آن رخ داد روشن‌تر است: روم جماعت‌های پراکنده‌ی کوهستانی را به واحدهای مدنی تبدیل کرد که می‌توانست آنان را بشمارد و مالیات بگیرد، و ساردئاتها در سند ظاهر می‌شوند چون شمرده شده بودند.

زبانشان شکلی از ایلیری بود، زبانی هندواروپایی که گویندگانش هرگز آن را ننوشتند. امروز این زبان تنها از روی نام‌های اشخاص و مکان‌ها و اشارات پراکنده‌ی مورخان یونانی و رومی شناخته می‌شود و جایگاه دقیق آن در خانواده‌ی زبانی هنوز محل بحث است. کتیبه‌های داخلی دالماسی نشان می‌دهند که نام‌های بومی نسل‌ها در کنار نام‌های لاتینی باقی ماندند و این تغییری آرام بود، نه گسستی ناگهانی. دین نیز به همین شیوه دگرگون شد: آیین‌های محلی جنگل، آب و گله تا دوران رومی با نام‌های لاتینی ادامه یافتند و سیلوانوس در سراسر منطقه به چهره‌ی خدای کهن‌تر چوپانان درآمد. از آیین ویژه‌ی ساردئاتی هیچ چیز مشخصی باقی نمانده است.

پس از امپراتوری نخستین، این نام از منابع ناپدید می‌شود. خانواده‌های ساردئاتی احتمالاً به ساکنان عادی ایالت دالماسی بدل شدند، و خود این جمعیت هنگامی که اسلاوها در سده‌های ششم و هفتم میلادی در منطقه ساکن شدند، دوباره شکل گرفت. هیچ قوم امروزی نمی‌تواند نسب خود را تا آنان دنبال کند. آنچه باقی می‌ماند سهم آنان در تبار کهن غرب بالکان و یک سطر در نوشته‌های پلینی است. آنان یادآور این‌اند که چه بخش بزرگی از اروپای باستان تنها به‌صورت یک نام و یک عدد در سجلات دیگران شناخته می‌شود.