اروتیک پوکومام

پوکومام‌ها یک مکان واحد نیستند، بلکه چند شهرک‌اند که پایداری کردند، و فاصله‌های میان آن‌ها خود داستان است. چینائوتلا و میشکو در لبه‌ی شهر گواتمالا قرار دارند، آن‌قدر نزدیک که پایتخت بیشتر میشکو را کاملاً بلعیده است. پالین دورتر به سمت جنوب قرار دارد، در جاده‌ای که به سوی اقیانوس آرام سرازیر می‌شود. سان لوئیس خیلوتپکه و سان کارلوس آلزاتاته در شرق و در خالاپا قرار دارند، در سرزمینی خشک و دور از بقیه. قلمرو پوکومام زمانی بی‌وقفه با قلمرو پوکومچی، نزدیک‌ترین خویشاوندانشان، پیوسته بود، تا آن‌که گسترش کیچه و کچی این دو را مدت‌ها پیش از رسیدن اسپانیایی‌ها از هم جدا کرد. پوکومچی‌ها در وراپاسس ساکن شدند، پوکومام‌ها در جنوب و شرق آن، با صد مایل سرزمین مردمان دیگر در میانشان. هر دو به شاخه‌ی پوکوم از مایایی شرقی تعلق دارند، و گویشور پوکومام در پوکومچی بیش از کاکچیکل که در همسایگی‌شان حرف زده می‌شود، رنگ زادگاهش را می‌یابد.

آلوارادو در سال 1525 دژ پایتخت پوکومام را پس از محاصره‌ای که روایت‌های استعماری بسیار به آن پرداختند، تصرف کرد. ویرانه‌ی بالای تپه که مدت‌ها به بازدیدکنندگان به نام Mixco Viejo فروخته می‌شد، از آن زمان به کاکچیکل چاخوما واگذار شده است، و اکنون عموماً معقل پوکومام در Chinautla Viejo تصور می‌شود: اصلاحی از آن دست که دهه‌ها طول می‌کشد تا به تابلوهای جاده برسد. پس از آن، جابه‌جایی به شهرک‌های استعماری آمد و سپس چهار قرن زندگی مستقیم در کنار همسایگان لادینو. سان لوئیس خیلوتپکه در دهه‌ی 1940 یکی از دقیق‌ترین موارد مطالعه‌شده در جهان شد از این که این ترتیب در عمل و روز به روز چگونه کار می‌کرد. کاتولیسیسم در اینجا از طریق کوفرادیاس‌ها، برادری‌های غیرروحانی که پاسدار قدیسان‌اند، جشن‌هایشان را تأمین می‌کنند و تعهد را به نسل بعد منتقل می‌کنند، جریان دارد، هرچند کلیساهای انجیلی از دهه‌ی 1980 سهم بزرگی از شهرک‌ها را به دست آورده‌اند. چینائوتلا در سراسر گواتمالا به سفالش شهرت دارد: بدون چرخ و با دست ساخته می‌شود، تا جلا صیقل داده می‌شود، توسط زنان ساخته و از مادر به دختر آموخته می‌شود، و اکنون به شدت زیر فشار فاضلاب‌هایی قرار دارد که پایتخت به رودخانه و بستر گلی آن ریخته است. در پالین بازار هنوز زیر درخت سیبای بزرگ و کهنی در میدان گرد می‌آید. زبان نقطه‌ی فشار است. در پالین و خالاپا پابرجاست، در میشکو عملاً از میان رفته، و هر شهرک پوکومام دانش‌آموزانی دارد که حرف مادربزرگ‌هایشان را می‌فهمند بی‌آن‌که به همان زبان پاسخ دهند.