اروتیک ایشکاتک‌ها

ایکستک‌ها به ساده‌ترین معنا مردم یک شهرند. هویتشان در سانتا ماریا ایکستلان، شهرداری‌ای در کوهستان‌های خشک و چین‌خورده شمال ایالت اواخاکا، ریشه دارد و برای قرن‌ها ایکستک‌بودن یعنی تعلق به آن جا و سخن گفتن به زبانش. خود نام، برچسبی است که بیگانگان زده‌اند. از زبان ناواتل، زبان دولت آزتک، گرفته شده و ایکستلان معمولاً جای پنبه ترجمه می‌شود.

این زبان، یعنی ایکستکی، به شاخه پوپولوکایی از خانواده اوتومانگی تعلق دارد، یکی از کهن‌ترین خانواده‌های زبانی و از نظر درونی متنوع‌ترین آن‌ها در قاره آمریکا. نزدیک‌ترین خویشاوندانش در همان نزدیکی سخن گفته می‌شوند: چوچولتکی و پوپولوکا، و مازاتکی کمی دورتر. مانند آن‌ها نغمه‌ای است، به طوری که زیر و بمی یک هجا می‌تواند معنای واژه را تغییر دهد. آنچه ایکستکی را متمایز می‌کند این است که تا چه اندازه به خاموشی نزدیک شده است. در طول سده بیستم، اسپانیایی آن را از خانه‌ها و مدرسه‌ها بیرون راند و والدین از انتقال آن به فرزندانشان دست کشیدند. امروز تنها شماری اندک از سالمندان مسلط به زبان باقی مانده‌اند، و این زبان را یکی از زبان‌های در معرض خطر مرگ در مکزیک می‌کند. زبان‌شناسان با آن آخرین گویشوران کار کرده‌اند تا واژگان، دستور و قصه‌هایش را ثبت کنند، و تلاش‌هایی برای آموزش واژه‌ها و عبارات به کودکان محلی صورت گرفته است. هیچ‌کس وانمود نمی‌کند که این همان زبان مادری زنده است.

زندگی مذهبی کاتولیک رومی است و حول کلیسای روستا و چرخه سالانه جشن‌های قدیسان سازمان یافته است، چرخه‌ای که بخش بزرگی از زندگی روستایی اواخاکا را شکل می‌دهد. خویشاوندانی که دور شده‌اند بیشتر احتمال دارد که برای جشن‌ها به خانه بازگردند، و آن جشن‌ها روشن‌ترین بیان عمومی شهر به عنوان یک جامعه باقی مانده‌اند.

ایکستلان همواره از آنچه زمینش اجازه می‌دهد زیسته است. نخل در تپه‌های اطراف می‌روید و بافتن الیاف آن به کلاه، حصیر و سبد، برای نسل‌ها ستون اصلی معیشت بوده است، کاری که در خانه انجام می‌شود و در سنین پایین آموخته می‌شود. قطعه‌های کوچک ذرت و لوبیا در خاک نازک، چرخه سال را کامل می‌کنند. مهاجرت به شهر اواخاکا، پوئبلا، مکزیکوسیتی و فراتر از آن، شهر را تنک کرده است، و بنابراین داستان ایکستکی اکنون تا حدی داستان پراکندگی است.

اهمیت آنان بیش از شمارشان است. ایکستکی‌ها یادآور این‌اند که مکزیک بومی تنها ملت‌های بزرگی چون زاپوتک‌ها و میشتک‌ها نیست. آنان همچنین ملت‌های کوچکی‌اند که زبان‌هایشان شواهدی درباره گذشته ژرف منطقه در خود دارد که هیچ‌جای دیگر یافت نمی‌شود، و همین اکنون دارند تعیین می‌کنند که ایکستک ماندن در زمانی که زبانی که آنان را تعریف می‌کرد تقریباً ناپدید شده، یعنی چه.