اروتیک ترکان اوغوز

اوغوزها کنفدراسیونی از قبایل شبان‌کار ترکی‌زبان بودند که از حدود قرن هشتم تا یازدهم میلادی استپ‌های میان دریاچه‌ی آرال و بخش پایین سیر دریا را در اختیار داشتند، سپس به سوی جنوب‌غرب به ایران، قفقاز و آناتولی سرازیر شدند، جایی که فرزندانشان امروز ترک‌ها، آذربایجانی‌ها و ترکمن‌ها هستند. آنچه آنان را کنار هم نگه می‌داشت کمتر دولت بود و بیشتر تصوری مشترک از خویشاوندی: شجره‌نامه‌ای متشکل از بیست و چهار طایفه که به شش پسر اوغوزخان افسانه‌ای می‌رسید، هر طایفه با نشان دام و نماد پرنده‌ی خود، که لغت‌نامه‌نویس محمود کاشغری در سده‌ی یازدهم و بار دیگر وزیر ایلخانی رشیدالدین ثبت کردند. طوایف به دو بال Bozok و Üçok تقسیم می‌شدند و تعلق فرد به طایفه‌اش از نام هر فرمانروایی مهم‌تر بود.

زبانشان شاخه‌ای از زبان‌های ترکی اوغوزی بود که با گویش قپچاقی همسایگان شمالی و گویش قارلوقی در شرق تفاوت داشت. این زبان استمرار قابل توجهی دارد: ترکی، آذربایجانی، ترکمنی و گاگائوزی همه از آن مشتق شده‌اند و تا حدی برای یکدیگر قابل فهم‌اند. در سال ۹۲۲ میلادی، فرستاده‌ی عباسی ابن فضلان از سرزمین اوغوزها گذشت و از خیمه‌های نمدی، گله‌های گوسفند و اسب، حاکمی با عنوان یبغو و زنانی که روبند نداشتند نوشت. دینشان در آن زمان تنگریسم بود که بر خدای آسمان و ارواح نیاکان متمرکز بود، اما اسلام در سده‌های دهم و یازدهم میان طوایف گسترش یافت و نویسندگان مسلمان اوغوزهای مسلمان‌شده را «ترکمن» نامیدند تا آنان را از خویشاوندان غیرمسلمانشان متمایز کنند. این نام سرانجام نام قدیمی‌تر را در خود حل کرد.

گسست قاطع با سلجوقیان رخ داد، خاندانی از طایفه‌ی Kınık که با یبغو درگیر شدند، اسلام پذیرفتند و به خراسان رفتند. پیروزی‌شان بر غزنویان در دندانقان در سال ۱۰۴۰ ایران را به آنان سپرد. ورود طغرل به بغداد در سال ۱۰۵۵ ایشان را حامیان خلیفه کرد. پیروزی آلپ ارسلان در ملازگرد در سال ۱۰۷۱ آناتولی را به روی استقرار اوغوزها گشود و به همین دلیل امروز در آنجا ترکی رایج است. جریانی جداگانه به سوی غرب و در امتداد استپ‌های پونتی حرکت کرد که نویسندگان بیزانسی آن را Uzes و تاریخ‌نگاران روسی آن را Torks می‌نامیدند و سرانجام به عنوان سواره‌نظام مرزی برای کیف و قسطنطنیه درآمد. سلسله‌های بعدی خاطره‌ی قبیله‌ای را زنده نگه داشتند: آق‌قویونلوها خود را از بایندور دانستند و عثمانی‌ها از کایی.

اوغوزها شهرهای اندکی از خود بر جای گذاشتند، اما حماسه‌ی کتاب دده قورقود را به یادگار نهادند، مجموعه‌ای حماسی از یورش‌ها، ازدواج‌ها و خون‌خواهی‌های میان طوایف که خوانندگان ترکمن، آذربایجانی و ترک همگی آن را ادبیات بنیادین خود می‌دانند. پنج نقش قالیچه‌ای روی پرچم ترکمنستان نشان‌های قبیله‌ای به سبک کهن اوغوزی‌اند و Oğuz نام کوچک رایجی در ترکیه است.