اروتیک مشیکانروها

میکسیکانروها بومیانی ناهواتل‌زبان‌اند که کمتر کسی انتظار دارد تا این حد به شمال دست یابند. آنان در شماری اندک از روستاهای کوهستانی زندگی می‌کنند، جایی که جنوب ایالت دورانگو به شمال ایالت نایاریت می‌رسد، و به گونه‌ای از زبان آزتک‌ها سخن می‌گویند، در حالی که در میان همسایگانی از قوم کورا، ویچول و تپهوان جنوبی زندگی می‌کنند. جزیره‌ای کوچک از ناهوا بودنشان در دل منطقه گران نایار از رشته‌کوه سیرامادره اکسیدنتال است که آنان را متمایز می‌کند. همین نیز دلیل آن است که مردم‌شناسان و زبان‌شناسان همواره به سان پدرو خیکورا، سان آگوستین دِ بوئناونتورا و سانتا کروز بازمی‌گردند.

گویشوران معمولاً زبان خود را مکزیکانو می‌نامند. این زبان به شاخه ناهوایی خانواده اوتو-آزتکی تعلق دارد. زبان‌های همسایه نیز از خانواده اوتو-آزتکی‌اند، اما از شاخه‌های دیگری برآمده‌اند، پس خویشاوندی‌شان دور است و هیچ‌یک با میکسیکانرو متقابلاً قابل فهم نیست. میکسیکانروی امروز بسیار از ناهواتل مرکز مکزیک فاصله گرفته و سهم زیادی از زبان اسپانیایی را در خود جذب کرده است. چگونگی رسیدن آن به این منطقه هنوز محل بحث است. یک دیدگاه میکسیکانروها را به مهاجران و هم‌پیمانان ناهوا نسبت می‌دهد که در دوره استعمار همراه با سفرهای اسپانیایی و مأموریت‌های مذهبی به شمال آمدند. دیدگاه دیگر به مردمان ناهواسخنی اشاره می‌کند که پیش از فتح، از پیش در غرب مکزیک زندگی می‌کردند. ناهواتل همچنین به‌عنوان زبان مشترک استعماری در این منطقه به کار می‌رفت و این امر حل مسئله را دشوارتر می‌کند.

دین بر دو مسیر استوار است و بیشتر خانواده‌ها آن‌ها را رقیب یکدیگر نمی‌دانند. جشن‌های قدیسان حامی کاتولیک تقویم کلیسایی را پر می‌کنند. در کنار آن‌ها میتوته برگزار می‌شود، مراسم شب‌زنده‌داری آواز و رقص پیرامون آتش که میکسیکانروها آن را با کورا و تپهوان جنوبی مشترک دارند. خانواده‌های گسترده و کل جامعه‌ها میتوته برگزار می‌کنند تا باران بخواهند، ذرت جوان را برکت دهند و برداشت محصول را به پایان برسانند. شرکت‌کنندگان در روزهای پیش از آن با روزه خود را آماده می‌کنند. در اوایل قرن بیستم، مردم‌شناس آلمانی کنراد تئودور پروس اساطیر و سرودهای آیینی میکسیکانرو را در سان پدرو خیکورا ثبت کرد. متن‌های او هنوز ثبت کلیدی و نخستین از سنت شفاهی ناهواتل شمال غربی است.

زندگی روزمره امروز بر ذرتی استوار است که در قطعه‌زمین‌های شیب‌دار دامنه تپه‌ها کشت می‌شود، همراه با اندکی دام و کار مزدی که جوانان را گاه برای سال‌ها به شهرها و شهرک‌ها می‌کشاند. روستاها کوچک و دورافتاده‌اند. بیشتر مردم هم مکزیکانو و هم اسپانیایی سخن می‌گویند، اما با افزایش کودکانی که اسپانیایی را زبان نخست خود می‌آموزند، این زبان در معرض خطر نابودی است. چرخه میتوته همچنان جایی است که هویت میکسیکانرو به آشکارترین شکل زنده نگه داشته می‌شود، و همین است که این جامعه‌ها را در گران نایار به‌عنوان مردمی مستقل از خود متمایز می‌سازد.