اروتیک مباما

اگر در فرانس‌ویل از مبامه‌ها بپرسید، احتمالاً ابتدا نام دیگری خواهید شنید: اوبامبا، شکلی که در فرانسوی رایج گابنی و در فرم‌های رسمی به کار می‌رود. با هر یک از این دو نام، آنان مردمی بانتوزبان در حوضه بالایی اوگوئه‌اند. آنان در استان هوت-اوگوئه در جنوب‌شرقی گابن و در آن سوی مرز نزدیک، در جمهوری کنگو زندگی می‌کنند. سرزمین آنان مجموعه‌ای از جنگل و چمنزار باز بر فلات‌های مرتفع است که رودهایی مانند مپاسا از آن می‌گذرند. این سرزمین چهارراهی است که در آن چند قوم کوچک در همان شهرها، بازارها و جاده‌ها با هم شریک‌اند، و مبامه‌ها هویت خود را بیشتر از راه زبان، خویشاوندی و آیین حفظ می‌کنند.

زبان آنان، لمباما، به خوشه مبته از زبان‌های بانتو تعلق دارد که زبان‌شناسان آن را گروه B.60 گوتری می‌نامند. نزدیک‌ترین خویشاوندان آن در میان همسایگان بی‌واسطه‌ای چون مبده و ندومو رایج است. تکه‌ها در جنوب و شرق به زبانی از شاخه‌ای دیگر سخن می‌گویند، با آنکه دو قوم کنار هم زندگی می‌کنند. فرانسوی زبان مدرسه، کلیسا و دولت است و بیشتر مبامه‌ها بی‌آنکه زیاد به آن فکر کنند میان این دو زبان جابه‌جا می‌شوند.

فشار بیرونی زود آغاز شد. پیر ساوورنیان دو برازا در سال 1880 فرانس‌ویل را به عنوان پاسگاهی فرانسوی بنیان نهاد که قرار بود اوگوئه را به نظام رودخانه کنگو پیوند دهد، و تجارت استعماری، هیئت‌های تبشیری و تقاضا برای نیروی کار که پس از آن آمدند، تا اعماق روستاهای اطراف رسیدند. در قرن بیستم، این استان به منطقه‌ای معدنی تبدیل شد، با منگنز در موآندا و اورانیوم در مونانا. هوت-اوگوئه بعدها، به عنوان استان زادگاه عمر بونگو و پسرش علی که در مجموع از 1967 تا 2023 بر گابن حکومت کردند، اهمیت ملی یافت.

امروزه بیشتر مبامه‌ها مسیحی‌اند و زندگی کلیسایی بخشی از هفته عادی آنان است، اما این زندگی جایگزین وظایف کهن‌تر نسبت به نیاکان نشده است. معروف‌ترین انجمن پاگشایی منطقه ندجوبی است، انجمنی مردانه که ریشه در مناطق مرزی هوت-اوگوئه دارد و در سال‌های حکومت بونگو با سیاست ملی درهم تنیده شد. بیگانگان بیشتر با نام مبامه از طریق هنر آشنا می‌شوند. پیکره‌های نگهبان ظرف بقایا که با برنج و مس پوشیده شده‌اند و ساخته شده‌اند تا بر روی ظروفی بنشینند که استخوان‌های نیاکان محترم را در خود دارند، در فهرست‌های موزه‌های غربی با برچسب‌هایی چون کوتا-اوبامبا دیده می‌شوند. این نام از فلات‌هایی که آن پیکره‌ها زمانی در آنجا نگهبانی می‌دادند بسیار دور سفر کرده است.