اروتیک لامبا

لامباها مردمی هستند که سرزمینشان به کمربند مس تبدیل شد. پیش از آنکه ندولا، کیتوه و لوانشیا به شهرهای معدنی بدل شوند، جنگل‌های میومبو که میان بخش علیای رود کافوئه و مرز کنگو گسترده بود، سرزمین لامباها بود: روستاهایی پراکنده بر فلاتی هموار که هرکدام زیر فرمان یک سرکردۀ موروثی قبیله اداره می‌شد. هنوز هم بیرون از شهرها بیشتر آن منطقه چنین است. سرزمین آنان در استان کمربند مس زامبیا امتداد دارد و تا نوک جنوبی کاتانگای علیا در جمهوری دموکراتیک کنگو پیش می‌رود. مرزی استعماری که در دهه 1890 تعیین شد، آن را به دو نیم می‌کند.

زبان آنان، چی‌لامبا، زبانی بانتویی است که با لالا، سواکا و سبا در یک گروه قرار می‌گیرد و با بمبا خویشاوندی نزدیک دارد. همین نزدیکی به بمبا تاریخ امروزین لامباها را به شیوه‌ای ناخوشایند شکل داد. وقتی استخراج گسترده مس در اواخر دهه 1920 رونق گرفت، معادن نیروی کار را از سراسر رودزیای شمالی جذب کردند، به‌ویژه گویشوران بمبا از شمال شرقی، و بمبا زبان روزمره شهرهای تازه شد. بسیاری از لامباها در زمین‌های خود ماندند. آنان به جای رفتن به زیرزمین، غذا کشت می‌کردند و آن را به اردوگاه‌های معدنی می‌فروختند، و تازه‌واردانی که اکنون از آنان پرشمارتر بودند، ایشان را تنبل و عقب‌مانده می‌خواندند. امتیازهای معدنی و شهرک‌ها بخش‌های بزرگی از قلمرو آنان را گرفتند و زمین از آن زمان تاکنون موضوعی حساس و دردناک بوده است.

جامعه لامبا مادرتبار است. افراد طایفه خود را از مادرشان می‌گیرند و عنوان سرکردۀ قبیله به‌طور سنتی به پسر خواهرش منتقل شده است، نه به فرزندان خودش. سرکردۀ ارشد موشیلی و سرکرده نکانا از شناخته‌شده‌ترین عناوین‌اند و معدن نکانا در کیتوه نام دوم را بر خود دارد. کشاورزی روستایی از چیتمنه برآمده است، شیوه‌ای منطقه‌ای که در آن شاخه‌های درختان جنگل را می‌برند، می‌سوزانند و ارزن انگشتی را در خاکستر آن می‌کارند. اکنون کاساوا و ذرت نیز در کنار آن رایج‌اند.

مسیحیت زود به این منطقه رسید. مبلغان باپتیست در اوایل قرن بیستم در کافولافوتا مستقر شدند و یکی از آنان، کلمنت دوک، به پژوهشگری برجسته در زبان‌های بانتویی بدل شد. او درباره دستور زبان و تلفظ لامبا نوشت و افسانه‌های عامیانه، معماها و ضرب‌المثل‌های لامبایی را گردآوری کرد، از این‌رو چی‌لامبا برای زمان خود توجهی به‌طور غیرمعمول دقیق یافت. امروز بیشتر لامباها به کلیساهای کاتولیک، پروتستان یا پنطیکاستی تعلق دارند. برای بسیاری، باورهای کهن‌تر در کنار زندگی کلیسایی قرار دارند نه در برابر آن: لسا به‌عنوان آفریننده‌ای دور، ارواح نیاکان که انتظار دارند یاد شوند، و این گمان که ممکن است پشت بدبیاری‌های بی‌توضیح دست انسانی در کار باشد.