اروتیک قطغن‌ها

قتاغان مردمی‌اند که نامشان از زبان نخستین‌شان بازمانده است. این نام در دشت‌های مغولستان با شکل قتاغین آغاز شد. کتاب تاریخ محرمانهٔ مغول‌ها نسب این طایفه را به بوقو قتاغی می‌رساند. مادرش، نیای خاندان، الان گوآ، می‌گفت پس از مرگ شوهرش از دیداری درخشان که شبانگاه به چادرش آمد باردار شده است. این افسانه قتاغین را خویشاوندان نزدیک بورجیگین، یعنی خاندان خود چنگیزخان، کرد. اما آنان را وفادار نکرد. در سال 1201 به اتحادی پیوستند که جموخه را در برابر تموجین جوان به‌عنوان خان رقیب برگزید. پس از فتوحات، خانواده‌های قتاغین همراه سپاهیان مغول به غرب کوچیدند و میان کوچ‌نشینان ترکی‌زبان آسیای میانه ساکن شدند. در طول نسل‌ها به زبان ترکی روی آوردند، اما نام را حفظ کردند. ازبک‌ها آن را قطغان و قزاق‌ها آن را قتاغان می‌شناسند، و در مغولستان نام طایفه‌ای خاتاغین همچنان زنده است.

شناخته‌شده‌ترین شاخهٔ این مردم در شمال افغانستان، در دشت‌های رودخانه‌ای اطراف قندوز، بغلان و تخار زندگی می‌کند. تا دههٔ 1960 این منطقه رسماً ولایت قطغان نامیده می‌شد. رؤسای ازبک قطغانی در قرن‌های هجدهم و نوزدهم قندوز را همچون دولت مستقل خود اداره می‌کردند. مشهورترین‌شان مراد بیگ بود که در اوایل قرن نوزدهم نفوذ خود را تا بدخشان گسترش داد. جهانگردان بریتانیایی آن دوره از حاکمی نوشتند که مسافران را تا پرداخت پول بازداشت می‌کرد و برای گرفتن اسیر به همسایگانش می‌تاخت. دولت افغانستان در نیمهٔ قرن نوزدهم این منطقه را تصرف کرد. حکومت‌های بعدی باتلاق‌های مالاریاخیزش را برای کشت پنبه خشک کردند و کشاورزان پشتون را روی زمین‌های تازه ساکن کردند. امروز قطغان‌ها سرزمین کهن خود را با پشتون‌ها، تاجیک‌ها و هزاره‌ها تقسیم می‌کنند.

در افغانستان، قطغانی بودن لایه‌ای از ازبک بودن است. مردم به ازبکی جنوبی شمال افغانستان سخن می‌گویند، معمولاً در کنار دری. آنان از طریق مساجد روستایی، زیارتگاه‌های اولیا و آیین‌هایی که تولد، عروسی و مرگ را نشانه‌گذاری می‌کنند، از اسلام سنی حنفی پیروی می‌کنند. نام‌های قبیله‌ای هنوز در سیاست محلی اهمیت دارند. این سرزمین همچنین سرزمین بزکشی است، بازی‌ای که سوارکاران بر سر لاشهٔ بز با یکدیگر می‌جنگند. این بازی‌ها در جمعه‌های زمستانی میدان‌های باز را پر می‌کنند، و مردانی که بهترین اسب‌ها را دارند با وارد کردن آن‌ها به بازی اعتبار واقعی به دست می‌آورند. قتاغان قزاق و خاتاغین مغولی متفاوت‌اند: آنان تبارهایی هستند که در ملت‌های نوین جذب شده‌اند. برای آنان این نام بیشتر در شجره‌نامه‌های خانوادگی زنده است، نه در پوشش یا آداب روزمره.