اروتیک بودوما

بودوماها در جزایر دریاچه چاد زندگی می‌کنند: چند صد تکه‌زمینِ کم‌ارتفاع با حاشیه‌ای از نی که در دریای داخلیِ رو به کوچک‌شدن پراکنده‌اند، جایی که چاد، نیجریه، کامرون و نیجر به هم می‌رسند. نامی که بیگانگان به کار می‌برند، بودوما، در زبان کانوری به معنای «مردم علف» است و به پاپیروسی اشاره دارد که تقریباً هر بخش از زندگی آنان را شکل می‌دهد. خودشان را یدینا می‌نامند. خواندنشان به‌عنوان مردمی ماهیگیر حق مطلب را ادا نمی‌کند: آنان مردمی آبی‌اند، به این معنا که دریاچه، نه سرزمین اصلی پیرامون آن، واقعیت سازمان‌دهنده هستی آنان است. خانه‌ها روی جزایری قرار دارند که خود شناورند و دوباره شکل می‌گیرند؛ گله‌ها با شنا میان مرتع‌ها جابه‌جا می‌شوند؛ و قایق‌های نیِ بلند و دماغه‌دار به نام کادِی را نمی‌سازند بلکه می‌بندند، و یدینایی که از عهده هدایت یکی از آن‌ها برنیاید غیرعادی است.

زبانشان، یدینا، به شاخه چادی خانواده آفروآسیایی تعلق دارد (همان خانواده گسترده‌ای که هائوسا در جنوب دوردست به آن تعلق دارد)، هرچند این دو زبان برای یکدیگر قابل فهم نیستند. در درون شاخه چادی، در خوشه کوچکی نزدیک به کوتوکو جای دارد که از هر سو با سخنگویان کانوری (زبانی صحرایی از خانواده‌ای کاملاً متفاوت) و عربی شوآ احاطه شده است. این جزیره زبانی با جزیره جغرافیایی‌شان هم‌خوانی دارد. بیشتر بزرگسالان بودوما به کانوری نیز به‌عنوان زبان تجارت سخن می‌گویند و به‌طور فزاینده، بسته به ساحلی که در آن داد و ستد می‌کنند، به هائوسا یا عربی نیز.

اسلام دیر و آهسته آمد. در بیشتر سده نوزدهم، بودوما نزد سلطنت برنو به‌عنوان غارتگران و دزدان گله شهرت داشتند که دریاچه را پناهگاه خود می‌ساختند؛ جزیره‌ها سخت مهارشدنی بودند و ناپدیدشدن در آن‌ها آسان. گرویدن به اسلام در پایان سده نوزدهم و طی سده بیستم واقعی بود، اما بر آیین‌های کهن‌تر مرتبط با خود دریاچه لایه‌ای تازه نشست، به‌ویژه درباره گاوهای کوری، نژادی بلندشاخ و دوزیست که بودوما پرورانده‌اند و اساساً منحصر به آنان است. شاخ‌های پیازی و شناور کوری به آن امکان می‌دهد مسافت‌های دور میان مرتع‌های جزایر را شنا کند؛ این نژاد اکنون با کوچک‌شدن دریاچه در خطر انقراض است.

این کوچک‌شدن، داستان امروز است. دریاچه چاد از دهه 1960 به این سو حدود نه‌دهم مساحت سطحی خود را از دست داده است، و بودوما بیش از هر گروه دیگری در کرانه‌هایش ناچار به تحمل پیامدهای آن شده‌اند: جزیره‌هایی که از میان رفتند، خانوارهایی که آواره شدند، و شورشی (بوکو حرام) که از همان جغرافیای مجمع‌الجزایری بهره برده است که بودوما زمانی برای خودمختاری به آن تکیه می‌کردند. یدینا تا جایی که بتوانند روی آب می‌مانند، اما خود آب دیگر به‌طور قابل اتکا آنجا نیست.