اروتیک آیماراها

آیماراها مردمان فلات مرتفع‌اند، یعنی آلتیپلانو که در سراسر حوضه دریاچه تیتیکاکا گسترده است و به سوی جنوب تا دشت‌های نمکی و مرغزارهای سرد غرب بولیوی، جنوب پرو و بخش‌های شمالی شیلی ادامه دارد. آنان در بلندایی زندگی می‌کنند که تقریباً از هیچ مردم دیگری روی زمین بالاتر است، بیشتر بین 3,500 و 4,000 متر، و همین ارتفاع تقریباً همه‌چیز زندگی آنان را شکل داده است: محصولاتی که می‌کارند (سیب‌زمینی در ده‌ها گونه مقاوم به یخ‌زدگی، کینوا، و غده تلخ اوکا)، لاما و آلپاکایی که پرورش می‌دهند، جویدن برگ کوکا به‌عنوان محرک روزمره، و ظرفیت ریوی که بازدیدکنندگانِ آمده از مناطق پست ظرف یک ساعت پس از ورود متوجه آن می‌شوند.

زبان آنان، آیمارایی، به خانواده زبانی کوچک و مستقل خود، یعنی خانواده آیمارایی، تعلق دارد و با کچوآ، زبان آندی بزرگ‌تری که زبان دولت پیشین اینکا بود، در تماسی طولانی و پیچیده قرار دارد. این دو زبان واژگان و دستور زبان مشترکی دارند، به شیوه‌هایی که زبان‌شناسان هنوز درباره آن بحث می‌کنند، اما آیمارایی به‌روشنی زبانی مستقل است و یکی از معدود زبان‌های بومی آمریکا است که میلیون‌ها گویشور زنده دارد. این زبان در بولیوی و پرو رسمی مشترک است، در مدارس تدریس می‌شود و در دادگاه‌ها و رسانه‌ها به کار می‌رود. نکته مشهور این است که گویشوران آیمارایی چنان اشاره می‌کنند که گویی گذشته در برابرشان است، جایی که دیده می‌شود، و آینده پشت سرشان، جایی که دیده نمی‌شود؛ استعاره‌ای مکانی که خلاف جهت بیشتر زبان‌های جهان است.

آیین کاتولیک با اسپانیایی‌ها در قرن شانزدهم آمد و آن‌قدر محکم تحمیل شد که امروزه تقریباً همه آیماراها خود را مسیحی می‌دانند، بیشتر کاتولیک و در شهرها به‌طور فزاینده انجیلی. اما جهان دینی کهن هرگز به‌راستی از میان نرفت. هنوز برای پاچاماما، زمین، و آچاچیلاس، ارواح کوه‌های مشخص، نذورات کوکا، مشروبات الکلی و اشیای کوچک‌شده تقدیم می‌شود، اغلب در همان روزهایی که جشن‌های کاتولیک برگزار می‌شود. یاتیری، نوعی متخصص آیینی که برگ‌های کوکا را می‌خواند، هنوز در بسیاری از روستاها در کنار کشیش محل کار می‌کند بی‌آنکه کسی این را تناقض بداند.

از نظر سیاسی، آیماراها موتور جمعیتی جنبش بومیان مدرن بولیوی بوده‌اند؛ انتخاب ایوو مورالس در سال 2006، نخستین رئیس‌جمهور آیمارایی کشور، نشانه تغییری واقعی در این بود که چه کسی امکان سخن گفتن به نام ارتفاعات را یافت. هویت میستیزوی بولیویایی، که اسپانیایی‌زبان و شهری است و تا حدی از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های آیمارایی برآمده، همواره در چانه‌زنی با جوامع روستایی آیمارایی‌زبان قرار دارد که هنوز محور زندگی اجتماعی آلتیپلانو هستند.