اروتیک آچاگواها

آچاگوا مردمی رودنشین در سرزمینی علفزار هستند. سرزمین آنان یانوس کلمبیا است، یعنی ساوانای هموار و به‌صورت فصلی سیلابی در شرق کوه‌های آند، و دقیق‌تر، جنگل‌های حاشیه‌ای که رود متا و شاخه‌هایش را در ایالت‌های متا و کازانارِه در بر گرفته‌اند. تمایز میان رود و دشت باز، پیش از رسیدن اسپانیایی‌ها کل منطقه را سامان می‌داد و هنوز هم نحوه خودتوصیفی آچاگوا را شکل می‌دهد. آنان مردم مستقر بودند: روستاهایی که جابه‌جا نمی‌شدند، کاساوای تلخ و ذرت که بر تراس‌های رودخانه کاشته می‌شد، ماهیگیری، قایق، و پنبه‌ای که بافته و به بیرون معامله می‌شد. ساوانایی که پشت سرشان بود متعلق به مردمانی متحرک‌تر بود، به‌ویژه سیکوانی. تجارت در امتداد این مرز جریان داشت و درگیری نیز.

زبان آچاگوا از خانواده آراواکی است، خانواده‌ای که گویشورانش زمانی از آنتیل بزرگ تا دشت‌های کم‌ارتفاع بولیوی پراکنده بودند. نزدیک‌ترین خویشاوند زنده آن پیاپوکو است، چنان نزدیک که این دو گاهی به‌عنوان دو سر یک پیوستار واحد توصیف می‌شوند، نه دو زبان جدا. این زبان ویژگی عجیبی دارد: یسوعیان فعال در مأموریت‌های یانوس، در حدود آغاز سده هجدهم دستور زبان و واژگان آچاگوا را گرد آوردند و آن را به یکی از نخستین زبان‌های بومی شمال آمریکای جنوبی تبدیل کردند که با جزئیات قابل توجهی نوشته شده است. اکنون ثبت نوشتاری از زبان گفتاری عمر بیشتری یافته است. امروز کمتر از هزار نفر خود را آچاگوا می‌دانند که بیشترشان در چند ریسگواردو نزدیک پوئرتو لوپز در متا متمرکزند، و گویشوران مطمئن در میان آنان اقلیتی هستند که عمدتاً سالمندانند.

ارقام بخش کوبنده داستان‌اند. هنگام تماس، آچاگوا از پرجمعیت‌ترین مردمان یانوس بودند و تا دوردست‌های آنچه امروز ونزوئلا خوانده می‌شود گسترده بودند. غارت برده، همه‌گیری‌ها و تجمیع روستاهای پراکنده در شهرک‌های مأموریتی طی دو قرن آنان را کاهش داد؛ مرز گله‌داری، استعمار و جنگ مسلحانه سده بیستم کار را تمام کرد. کاتولیک‌گری همراه مأموریت‌ها آمد و ماند، اما در کنار کردارهای شامانی، سرودهای آیینی و دانش گیاهی قرار دارد نه آنکه جایگزین آنها شده باشد. آنچه باقی مانده کوچک و سرسختانه مشخص است: خانوارهایی که در مزارع لانیرو و قطعات زمین خود کار می‌کنند، بزرگ‌ترانی که در مدارس روستایی با نتایج متفاوت زبان آچاگوا را آموزش می‌دهند، و احساس درونی استوار بودن آچاگوا بودن، نه صرفاً بومی بودن به‌طور کلی، و همین چیزی است که واقعاً در برابر هر تلاشی برای محو آن دوام آورده است.