اروتیک کیریری

کیریری‌ها نامی دارند که بیگانگان بر ایشان نهاده‌اند. گویشوران توپی ساحلی، مردمان نواحی داخلی را که زبانشان را نمی‌فهمیدند kiri'ri می‌نامیدند، یعنی خاموشان، و این برچسب به خوشه‌ای از جوامع چسبید که مناطق دورافتاده نیمه‌خشک آنچه امروز شمال‌شرق ایالت باهیا است را در اختیار داشتند. امروز کیریری‌ها چند هزار تن‌اند که در حدود دوازده روستا در قلمرو بومی کیریری زندگی می‌کنند؛ قطعه‌ای از بوته‌زار کاتینگا میان شهرهای بانزائی و کیجینگه، با روستای میسیونری قدیمی میراندلا در مرکز آن. آنان لوبیا، ذرت و کاساوا می‌کارند بر زمینی که در بیشتر سال‌ها خشکسالی را تجربه می‌کند، بز پرورش می‌دهند، و هنگامی که باران نمی‌بارد در منطقه پیرامون به کار مزدی روی می‌آورند.

زبان نیاکانشان، کیپه‌آ، به خانواده کوچک کاریری تعلق داشت که زبان‌شناسان معمولاً آن را در تبار ماکرو-ژه، در کنار دزوبوکوآ، جای می‌دهند؛ زبانی که پیش‌تر در جزیره‌های رودخانه سائو فرانسیسکو سخن گفته می‌شد. این زبان یکی از بهتر مستندشده‌ترین زبان‌های منقرض‌شده برزیل استعماری است، به لطف دستور زبان و کتاب تعلیمات دینی‌ای که یسوعی لوئیس وینسنسیو مامیانی در سال‌های 1698 و 1699 منتشر کرد، پس از سال‌ها زیستن در میان روستاهای میسیونری کیریری. گفتار روزمره اکنون پرتغالی است، اما متون مامیانی در مدارس روستایی و مراسم به‌عنوان منبعی برای بازیابی واژگان و نام‌ها به کار می‌روند. میسیون‌ها به دلیل دومی نیز اهمیت دارند. در سال 1700 تاج پرتغال دستور داد هر روستای میسیونری زمینی به مساحت یک لیگ مربع دریافت کند، و زمینی که به کیریری‌ها در ساکو دوس مورسگوس واگذار شد به ستون حقوقی مبارزه‌ای در سده بیستم بدل شد. مهاجران در طول دو قرن روستا را بلعیده بودند؛ روستایی که در دهه 1750 به میراندلا تغییر نام یافت. از دهه 1970 کیریری‌ها سازمان یافتند، مزارع را اشغال کردند و برای تعیین حدود زمین فشار آوردند. این قلمرو در سال 1990 رسماً به رسمیت شناخته شد و آخرین ساکنان غیربومی در اواسط دهه 1990 رفتند.

این مبارزه زندگی دینی را نیز دگرگون کرد. کیریری‌ها کاتولیک‌اند و جشن‌های قدیسان و غسل تعمید در تقویم‌شان تنیده شده است، اما نشانه کیریری بودن تورِه است، رقصی دایره‌ای با ماراکاس‌ها و سرودهایی که جامعه در دهه 1970 از همسایگان خود، توکسا در رودلاس، آموخت و از آن خود کرد. مهم‌ترین جلسات تورِه برای بیگانگان بسته است و رقصندگان را با انکانتادوس مرتبط می‌کند، موجوداتی افسون‌شده که از راه نوشیدنی‌ای ساخته‌شده از ریشه درخت ژورما به آن‌ها دست می‌یابند. پاژه، یعنی رهبر معنوی، این دانش را در اختیار دارد و مردم آن را علم می‌نامند. از دهه 1990 روستاها میان دو بلوک سیاسی تقسیم شده‌اند که هر کدام کاسیکه و پاژه ویژه خود را دارد، و این شکاف در سراسر زندگی روستایی جاری است، حتی تا این‌که چه کسی با چه کسی برقصد. گروه‌های کاریری مرتبط در جاهای دیگر شمال‌شرق برجا مانده‌اند، به‌ویژه کاریری-شوکو در آلاگواس، و منطقه کاریری در جنوب سئارا هنوز نام این خانواده را بر خود دارد.