اروتیک یاریگی

یاریگویی‌ها مردمی بومی در دره‌ی میانی رود ماگدالنا در کلمبیا بودند که در منطقه‌ی سانتاندر کنونی زندگی می‌کردند. آنان از پیش از ورود اسپانیایی‌ها در سال ۱۵۳۶ سرزمین رودخانه و جنگل خود را در اختیار داشتند تا آنکه جنگ، بیماری‌های همه‌گیر و فشار استعماری طی قرن‌های بعد آنان را از پا درآورد. بازماندگانشان در جمعیت میستیزوی منطقه ادغام شدند و امروز هیچ جامعه‌ای به نام آنان زندگی نمی‌کند. آنچه توجه اسپانیایی‌ها را به خود جلب کرد موقعیت و پایداری بود: آنان در بخشی از رود ماگدالنا زندگی می‌کردند که در آن، ترافیک برخاسته از سواحل کارائیب رود را ترک می‌کرد تا به سوی ارتفاعات آند بالا برود، و آنان این گذرگاه را برای مدت بسیار طولانی پرهزینه کرده بودند.

سرزمین یاریگویی‌ها از دشت‌های پست در امتداد رودهای ماگدالنا، اوپون و سوگاموسو تا تپه‌های مرطوبی ادامه داشت که امروزه به نام سلسله‌کوه یاریگوییس شناخته می‌شوند. این سرزمین گرم، مرطوب و پرداربست بود و مردم از آن با ماهیگیری، شکار و کشاورزی زندگی می‌کردند. زبانشان همراه با خودشان از میان رفت و به ندرت نوشته شد. معمولاً آن را در خانواده‌ی کاریبی طبقه‌بندی می‌کنند، در کنار گویش مردمان همسایه‌ی اوپون و کاراره. این امر یاریگویی‌ها را از گوانه‌های چیبچایی‌زبان که در فلات به سمت شرق زندگی می‌کردند متمایز می‌کرد. پیش از رسیدن سربازان و مبلغان تقریباً هیچ چیز قابل اعتمادی درباره‌ی دین آنان ثبت نشد و اندک آنچه باقی مانده از طریق روایت‌های خصمانه‌ی اسپانیایی به ما رسیده است.

نخستین گسست در سال ۱۵۳۶ رخ داد، هنگامی که هیئت خیمنس دِ کِساداها در امتداد رود ماگدالنا پیش رفت و در سکونتگاهی کنار رود به نام لا تورا توقف کرد. اسپانیایی‌ها این مکان را به سبب صخره‌های سرخ آن بارانکاس برمخاس نامیدند و سپس به سوی هایلندهای موسکا در امتداد رود اوپون پیش رفتند. مسیرهای بعدی میان رود و شهر استعماری ولس از همان جنگل‌ها گذشتند و این راه‌ها تا دوران استعمار شهرت کمین‌گاه را حفظ کردند. در باربکابرمخا، سنت محلی سرکرده‌ای به نام پیپاتون را به عنوان رهبر مقاومت یاریگویی به یاد می‌آورد، هرچند داستان‌های مربوط به او میان ثبت تاریخی و افسانه درهم آمیخته‌اند.

این نام بیش از مردم باقی ماند. سلسله‌کوه یاریگوییس در سال ۲۰۰۵ به یک پارک طبیعی ملی تبدیل شد و یک زیرگونه‌ی سهره‌ی بوته‌زار که از جنگل‌های ابری آن توصیف شد به نام آنان نامگذاری گردید. باربکابرمخا که اکنون مرکز پالایش نفت دره‌ی ماگدالنا است، توسط فرودگاه یاریگوییس خدمات می‌گیرد. یاریگویی‌ها هیچ صدای نوشتاری خاص خود بر جای نگذاشتند. آنچه باقی مانده نام یک رشته‌کوه، یک افسانه‌ی محلی و طرح کلی مردمی است که در مسیر اصلی فتح به سوی درون سرزمین ایستادند.