اروتیک گوایوپه‌ها

گوایوپه‌ها مردمی کشاورز و آراواکی‌زبان بودند که از مدت‌ها پیش از رسیدن اسپانیایی‌ها تا زمانی که فتح، معدن‌کاوی و بیماری در قرن‌های شانزدهم و هفدهم آنان را از هم پاشید، در جایی زندگی می‌کردند که کوه‌های شرقی آند در کلمبیا به دشت‌ها فرود می‌آیند، در منطقه‌ای که اکنون استان متا نام دارد. امروز هیچ جامعهٔ شناخته‌شده‌ای این نام را ندارد. بازماندگانشان در شهرک‌های میسیونری، گروه‌های همسایه و جمعیت آمیختهٔ لانِرو که بعدها این منطقه را پر کرد جذب شدند. آنچه آنان را متمایز می‌کند موقعیتشان است: آنان در محل اتصال دو جهان قرار داشتند، ارتفاعات سرد موئیسکا در بالا و علفزارها و رودخانه‌های جنگلی گرم حوضهٔ اورینوکو در پایین.

سرزمینشان در امتداد رودخانه‌های آریاری، گوآپه و گوآیابرو و دامنه‌های پشت آنها قرار داشت. در کنارشان سائه‌ها زندگی می‌کردند، مردمی هم‌پیمان و بسیار نزدیک به ایشان که وقایع‌نگاران تقریباً همیشه نامشان را همراه با گوایوپه‌ها می‌آورند. زبانشان که تنها اندکی از آن ثبت شده، معمولاً با آچاگوا و سایر زبان‌های آراواکی دشت‌های لانوس گروه‌بندی می‌شود. روستاها به شکل حلقه‌ای از خانه‌های جمعی بزرگ گرد میدانی باز ساخته می‌شدند و در مزارع، مانیوک تلخ برای نان کاساوا کشت می‌شد، همراه با ذرت و پنبه. تجارت به سوی ارتفاعات جریان داشت. کالاهای دشت مانند پنبه، پر، عسل و انفیه‌ای که یوپو نامیده می‌شد به موئیسکاها می‌رسید و نمک، شنل‌های بافته‌شده و قطعات طلا از آنجا به پایین بازمی‌گشت.

بیشتر آنچه درباره‌شان می‌دانیم از نوشته‌های فرای پدرو دِ آگوادو می‌آید که یک نسل پس از نخستین تماس نوشته است. او از رؤسایی یاد می‌کند که قدرت اندکی برای فرمان دادن داشتند، از شامانانی که با تنباکو و یوپو کار می‌کردند، و از آیینی تدفینی که اسپانیایی‌ها را شگفت‌زده کرد: رئیس مرده سوزانده می‌شد و خاکسترش در آبجوی ذرت آمیخته می‌شد و سوگواران آن را می‌نوشیدند. او همچنین از رسم کوواد گزارش می‌دهد، که در آن پدرِ تازه پس از زایمان روزه می‌گرفت.

نخستین سفرهای اکتشافی که به آنان رسیدند به فرماندهی سرداران آلمانی پیش رفتند، که نمایندگان امتیاز ولسر در ونزوئلا بودند. گئورگ هوهرموت، نیکولاوس فدرمان و فیلیپ فون هوتن در دهه‌های 1530 و 1540 در پی شایعات طلا از سرزمین گوایوپه‌ها گذشتند، و فدرمان از اینجا به فلات بوگوتا بالا رفت. ضربهٔ ماندگار در سال 1555 فرود آمد، هنگامی که خوان دِ آویانِدا سان خوان دِ لوس یانوس را بنیان نهاد تا طلای آریاری را استخراج کند. باقی کار را بیگاری انکومیندا، معدن‌کاوی و بیماری همه‌گیر به انجام رساند.

میراث آنان بیشتر زیر زمین و روی نقشه باقی مانده است. باستان‌شناسانی که در بالادست آریاری کار می‌کنند سفال و محل روستاهای آنان را به دست آورده‌اند، و سان خوان دِ آراما، وارث اردوگاه معدنی آویانِدا، هنوز در میانهٔ سرزمین قدیمی‌شان پابرجاست.