اروتیک نانده‌ها

ناندِه کشاورزان و بازرگانان مرتفعات غرب کوه‌های روونزوری و دریاچه ادوارد هستند، در قلمروهای بِنی و لوبِرو در استان کیوو شمالی، در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو. آنان خود را ییرا می‌نامند، نامی که با کونزوها روی دامنه‌های اوگاندایی همین کوه‌ها مشترک است. این دو یک قوم‌اند که مرز استعماری رسم‌شده از دل رشته‌کوه از هم جدایشان کرده است: تبارهای یکسان، زبانی تقریباً یکسان، و روایت‌های شفاهی که نیاکان را چند قرن پیش از دره سملیکی و از منطقه‌ای که امروز غرب اوگاندا است عبور می‌دهند.

کینانده یکی از زبان‌های بانتوی گروه دریاچه‌های بزرگ است، آوایی و آن‌قدر پیچیده که پیوسته توجه زبان‌شناسان را جلب کرده، و با لهوکونزو در آن سوی مرز نزدیک است. بیشتر ناندِه‌ها سواحیلیِ کنگویی شرق را هم می‌دانند و برای مدرسه و کارهای اداری فرانسوی. جامعه بر پایه تبارهایی مانند باسواغا، باشو، باماته، باتانگی و باسوکالی سازمان یافته که نام‌هایشان هنوز روی نقشه اداری، بخش‌های زیر حکومت سران را مشخص می‌کند. سران در گذشته نه تنها مسئول سیاست، بلکه مسئول باران و سلامت زمین شناخته می‌شدند. امروز بیشتر ناندِه‌ها مسیحی‌اند، عمدتاً کاتولیک یا باپتیست، و کلیساها بسیاری از مدارس و درمانگاه‌هایی را اداره می‌کنند که دولت اداره نمی‌کند. اندیشه‌های کهن درباره نیامواهانگا، آفریننده، و درباره ارواح نیاکان همچنان در کنار آن باقی‌اند.

نام یک ناندِه نشان می‌دهد که در خانواده جایگاهش کجاست. پسران بر پایه ترتیب تولد نام می‌گیرند: پالوکو، کامبالِه، کاسِرِکا، کاکولِه، کاتِمبو، مبوسا، و دختران نیز همین‌گونه: ماسیکا، کاویرا، کاووغو، کاهامبو. نتیجه شهری مانند بوتمبو است که به نظر می‌رسد نیمی از تابلوهای مغازه‌ها همان چند نام معدود را دارند.

بوتمبو چیز دیگری است که ناندِه‌ها به‌خاطرش شناخته می‌شوند. از دهه 1980 به این سو، همزمان با تهی شدن دولت زئیر، بازرگانان ناندِه راه‌های تجاری خود را ساختند: سبزیجات مرتفعات، قهوه و طلا به بیرون می‌رفت و کالا از کامپالا، ممباسا، دوبی و بعدها گوانجو وارد می‌شد. آنان در پرداخت هزینه تعمیر جاده‌ها، یک باند فرودگاه و طرح‌های برق کمک کردند، بیشتر بدون یاری کینشاسا، و پژوهشگران اقتصاد آفریقا این شهر را نمونه‌ای از بازرگانی می‌دانند که آنجا کار می‌کند که دولت کار نمی‌کند. تپه‌های خنک و پرجمعیتی که دورش را گرفته‌اند، سیب‌زمینی، لوبیا، گندم و درختِ سینکونا برای کینین می‌کارند.

سال‌های پس از 2014 دشوار بوده‌اند. منطقه بِنی مجموعه‌ای از کشتارهای تکرارشونده را تاب آورده که عمدتاً به ADF نسبت داده می‌شود، گروهی مسلح با ریشه اوگاندایی، و سپس یک اپیدمی ابولا از 2018 تا 2020 که بر بِنی و بوتمبو متمرکز بود. بی‌اعتمادی به مقام‌های بیرونی که طی دهه‌ها به دست آمده بود، پاسخ‌گویی را دشوارتر کرد. خانه‌های تجاری، کلیساها و شبکه‌های تباری‌اند که استوار مانده‌اند.