اروتیک ایشیل

از یک فرد ایشیل بپرسید اهل کجاست و پاسخ یک شهر است، نه یک ملت. سرزمین نیاکانی ایشیل گوه‌ای فشرده در ارتفاعات کوچوماتانس در شمال کیچه در گواتمالا است که از سه شهرداری تشکیل شده است: نباخ، چاخول و کوتزال. گواتمالایی‌ها آن را مثلث ایشیل می‌نامند. هر شهر گویش خاص خود از این زبان را دارد، آنقدر متمایز که مردم می‌توانند غریبه را در یک یا دو جمله تشخیص دهند، و هر شهر بافندگی، قدیسان و نزاع‌های دیرینه خود را با دو شهر دیگر دارد. هویت در اینجا ابتدا شهری است و سپس قومی. خود زبان ایشیل زبانی مایایی از شاخه مامی است، نزدیک‌ترین خویشاوندش آکاتکو و پسرعموی زبان مام است، و یکی از زبان‌های مایایی است که کودکان روستایی هنوز پیش از زبان اسپانیایی آن را می‌آموزند.

کاتولیک‌گرایی پس از سقوط نباخ به دست گونزالو د آلوارادو در سال 1530 به این منطقه رسید، و هرگز کاملاً جای آنچه یافته بود را نگرفت. حافظان تقویم هنوز تقویم آیینی 260 روزه را می‌شمارند، مقامات سنتی هنوز به اختلافاتی رسیدگی می‌کنند که هرگز به دادگاه نمی‌رسد، و کوفرادیاها هنوز قدیسان را در خیابان‌ها می‌گردانند. کلیساهای انجیلی در دهه 1980 با قدرت آمدند و اکنون بخش قابل توجهی از جمعیت را در بر می‌گیرند، که در این منطقه هم واقعیتی سیاسی است و هم روحانی. درگیری مسلحانه بر این سه شهر سنگین‌تر از تقریباً هر جای دیگر گواتمالا فرود آمد. عملیات‌های جاروب ارتش بین سال‌های 1981 و 1983 روستاها را خالی کرد، هزاران نفر به کوهستان گریختند و سال‌ها آنجا زیستند، و کمیسیون حقیقت بعدها نتیجه گرفت که آنچه در منطقه ایشیل رخ داد با تعریف نسل‌کشی مطابقت دارد. در سال 2013 دادگاهی در گواتمالا افرایین ریوس مونت را به این جرم محکوم کرد. حکم ظرف چند روز لغو شد.

هیچ‌کدام از این‌ها تمام آنچه امروز این مکان است نیست. نباخ شهری بازاری شلوغ و فرسوده با تعاونی‌های بافندگی و فروشگاه‌های تلفن است. در سال 2003، نقاشی‌های دیواری دوره استعماری زیر گچ خانه‌های معمولی در چاخول پیدا شد، صحنه‌هایی نقاشی‌شده از رژه پیکره‌هایی با لباس اسپانیایی که کسی آن را شایسته ذکر ندانسته بود. کوتزال سال‌ها با یک شرکت نیروگاه برق‌آبی بر سر یک رودخانه جدال کرده است. مقامات ایشیل در نباخ دانشگاه خود را تأسیس کردند تا دانش ایشیل را بر اساس شرایط ایشیل آموزش دهد. جوانان به ایالات متحده می‌روند و پول به خانه می‌فرستند، و مادرانشان همچنان دستار حلقه‌ای و پُرپُم را می‌بندند که زنِ اهل نباخ را از پنجاه قدمی مشخص می‌کند.