اروتیک کوئوا

هنگامی که کشتی‌های اسپانیایی برای نخستین بار در سال 1501 در امتداد ساحل برزخ پاناما پیش رفتند، مردم کوئوا انتهای شرقی آن را در اختیار داشتند، و در حدود چهل سال به‌عنوان یک قوم از میان رفتند و بر اثر یورش‌های برده‌گیری، جنگ و بیماری‌های همه‌گیر از هم پاشیدند. سرزمین آنان از ساحل کارائیب و از روی رشته‌کوه کم‌ارتفاع سِرانیا دل داریِن تا اقیانوس آرام امتداد داشت: مانگرو، رودخانه و جنگل بارانی میان رودهای چاگرس و آتراتو، به‌علاوهٔ جزایر مروارید در خلیج پاناما. آنها به‌صورت مجموعه‌ای از رئیس‌نشین‌ها زندگی می‌کردند، نه یک ملت واحد، که هر یک زیر فرمان یک کِوی بود، و امیران فروتری به نام ساکوس زیر دست او قرار داشتند، و نیز طبقه‌ای از کابراس متشکل از مردانی که به‌سبب کارهایشان در جنگ از میان عامه برکشیده شده بودند. نام آن رئیسان بهتر از هر چیز دیگری باقی مانده است، زیرا محضرداران اسپانیایی آنها را ثبت کردند: کاریتا، کومُگره، پونکا، چیاپس، توماکو. کوئوا هرگز نامی نبود که خودشان بر خود نهاده باشند. اسپانیایی‌ها آن را از یک ناحیه گرفتند و بر همهٔ کسانی که به آن زبان سخن می‌گفتند گسترش دادند، و عبارتی که در اسناد بارها تکرار می‌شود لوس دِ لا لِنگوا دِ کوئوا است، یعنی مردم زبان کوئوا. امروزه این زبان از چند صد واژه‌ای شناخته می‌شود که وقایع‌نگاران، و در رأس آنان گونثالو فرناندث دِ اوبیِدو، ثبت کرده‌اند. معمولاً آن را در خانوادهٔ چیبچایی طبقه‌بندی می‌کنند، اما نمونه‌ها آن‌قدر اندک‌اند که نمی‌توان با قطعیت حکم کرد.

آنچه اسپانیایی‌ها می‌خواستند طلا بود. صنعتگران کوئوا آن را به سینه‌آویز، حلقهٔ بینی و زیور گوش تبدیل می‌کردند، و عبور بالبوا در سال 1513 به اقیانوس آرام بر پایهٔ اطلاعات کوئواها و با راهنمایان کوئوا انجام شد، پس از آنکه پسر یکی از رئیسان به تازه‌واردان گفت که دریای دیگری هست و آن سویش فلز بیشتری وجود دارد. مردگان رتبه‌بالا به‌آرامی روی آتش خشک می‌شدند، پیچیده می‌شدند و همراه زیورهایشان در خانهٔ رئیس نگهداری می‌شدند، تا نیاکان در اتاق بمانند. متخصصان آیینی که تِکینا نامیده می‌شدند، با توئیرا سروکار داشتند، روحی که وقایع‌نگاران آن را شیطان ترجمه کردند، زیرا مقولهٔ دیگری برای او نداشتند. رود توئیرا در داریِن هنوز همین نام را بر خود دارد. پدراریاس داویلا در سال 1514 پیاده شد و یک دهه یورش از سانتا ماریا لا آنتیگوا به راه انداخت، و فروپاشی‌ای که پس از آن رخ داد سریع و تقریباً کامل بود. قوم گونا، که امروز ساحل سان بلاس و بخش بزرگی از داریِن را در اختیار دارد، از جنوب و شرق به سرزمین‌های خالی‌شده کوچید؛ اینکه آیا بازماندگان کوئوا را جذب کردند یا صرفاً سرزمین را به ارث بردند، هنوز محل بحث است. امروزه هیچ‌کس خود را کوئوا نمی‌نامد.