اروتیک یاکاها

نام یاکا در مرکز آفریقا بیش از یک‌بار دیده می‌شود. این نام برای گروه‌های جنگل‌نشین گردآورنده‌ی خوراک در جمهوری آفریقای مرکزی و جمهوری کنگو نیز به کار می‌رود، اما یاکاهای این‌جا مردمی کشاورزند. آنان در سرزمین رودخانه‌ی کوانگو در جنوب‌غربی جمهوری دموکراتیک کنگو زندگی می‌کنند و شمار کمتری از ایشان در آن‌سوی مرز، در شمال آنگولا، سکونت دارند. دو چیز آنان را یک قوم می‌سازد: زبانشان، کیاکا، و خاطره‌ای سیاسی که حول کیامفو، رئیس عالی‌ای که دربارش در کاسونگو-لوندا برپا بود، شکل گرفته است.

آن عنوان به شرق اشاره دارد. سنت یاکاها سلسله‌ی حاکم را به تازه‌واردانی از لوندا نسبت می‌دهد که به سوی غرب و به درون دره‌ی کوانگو کوچیدند و خود را بر مردمانی که پیش‌تر آن‌جا زندگی می‌کردند برتر نشاندند. به همین دلیل مردمی که زبانشان به جهان کنگو تعلق دارد، از رئیسی با ریشه‌های لوندایی فرمان می‌برند. در گذشته‌های دورتر، روایت مبهم می‌شود. گزارش‌های پرتغالی از یورشگران جاگا سخن می‌گویند که در 1568 پایتخت کنگو را غارت کردند، و نسل‌هایی از نویسندگان یاکاها را از تبار ایشان دانسته‌اند. مورخان هنوز بر سر این موضوع اختلاف دارند، پس بهتر است این پیوند را اثبات‌نشده در نظر گرفت.

کیاکا زبانی بانتو است و نزدیک‌ترین زبان به آن سوکو است که همسایگان شرقی یاکاها به آن سخن می‌گویند. بیشتر گویشوران بیش از یک زبان را به کار می‌برند. کیتوبا زبان تجاری منطقه است و در کینشاسا، که جامعه‌ی قابل‌توجهی از یاکاها در آن زندگی می‌کنند، لینگالا و فرانسوی جای آن را می‌گیرند. در روستاها زندگی هنوز بر محور مزارع کاساوا می‌چرخد، که عمدتاً کار زنان است، و بر محور شکار، که مدت‌هاست مایه‌ی افتخار مردان است.

امروزه بیشتر یاکاها مسیحی‌اند، که نتیجه‌ی هیئت‌های تبلیغی کاتولیک و پروتستان است که در دوران حکومت بلژیک در سراسر کوانگو گسترش یافتند. با این حال، آیین‌های کهن‌تر خاموش نشده‌اند. هنگام بروز بدبختی با پیشگویانی به نام ngoombu مشورت می‌کنند، و انجمن‌های درمانی بیماری و مشکلات باروری را مسئله‌ای برای کل خاندان می‌دانند، نه یک فرد. مشهورترین نهاد یاکاها n-khanda است، اردوگاه تشرفی که در آن پسران ختنه می‌شوند و مدتی جدا نگه داشته می‌شوند پیش از آن‌که در قامت مردانی جوان به خانه بازگردند. در جشن‌های پایانی آن، نقاب‌هایی به میدان می‌آمدند که پیکرتراشی یاکاها را تا جاهایی بسیار فراتر از کوانگو شناساند. این نقاب‌ها حاشیه‌هایی از رافیا و بینی‌هایی تیز و رو به بالا دارند و اغلب بر فرازشان پیکرک‌ها یا صحنه‌های کوچک تراشیده‌شده قرار دارد. گردآورندگان خارجی آن‌ها را مجسمه می‌دیدند، اما برای یاکاها این نقاب‌ها بخشی از یک اجرا بودند. کارکرد آن‌ها این بود که در برابر چشم همه‌ی تماشاگران، لحظه‌ی گذار نسلی از پسران به بزرگسالی را نشان دهند.