اروتیک شیپایا

شیپایا مردمان رودخانه‌ای حوضهٔ میانی شینگو در ایالت پارا در برزیل هستند. دو رودخانه هویت ایشان را تعریف می‌کنند: ایریری و کوروا، که هر دو از شاخه‌های فرعی شینگو هستند و از جنگلی انبوه در جنوب شهر آلتامیرا می‌گذرند. شیپایا نسل‌ها با قایق از این رودخانه‌ها عبور می‌کردند، در آبشارها و مناطق ماهیگیری کار می‌کردند و روستاهایشان هنوز بر کرانه‌ها قرار دارد. امروز یک خانوادهٔ شیپایایی به همان اندازه ممکن است در محله‌ای از آلتامیرا زندگی کند که در روستایی بالادست رودخانه، و بسیاری از مردم میان این دو در رفت‌وآمدند.

زبان ایشان به شاخهٔ جورونا از خانوادهٔ توپیان تعلق دارد. این شاخه کوچک است و تنها عضو زندهٔ دیگر آن، یودجا است که مردم جورونای شینگو به آن سخن می‌گویند. تنها چند تن از بزرگ‌ترها هنوز به شیپایایی سخن می‌گویند و زندگی روزمره به پرتغالی می‌گذرد. زبان‌شناسان با آخرین گویشوران کار کرده‌اند تا دستور زبان و واژگان را، تا زمانی که هنوز ممکن است، ثبت کنند.

لاستیک همه‌چیز را تغییر داد. از اواخر قرن نوزدهم، لاستیک‌تراشان و بازرگانان به شاخه‌های شینگو نفوذ کردند و مردان و زنان شیپایا را به کار بدهکاری در مزارع لاستیک کشاندند. روستاها از هم پاشیدند. بیماری و یورش‌های کایاپو جمعیت را کاهش داد و بسیاری از شیپایایی‌ها با خانواده‌های مهاجر کنار رودخانه یا با کوروایا، قومی از خانوادهٔ توپیان که همسایه‌شان است و هنوز از راه وصلت و زمین مشترک به ایشان پیوسته‌اند، ازدواج کردند. در بیشتر قرن بیستم، بیگانگان این خانواده‌ها را با ساکنان رودخانه‌ای با تبار مختلط منطقه یکی می‌دانستند و کمتر به این توجه داشتند که چه کسی بومی بود.

در دهه‌های اخیر، شیپایا حول هویتی بومی و احیاشده سازمان یافته‌اند. آنان قلمرویی با مرزهای مشخص بر ایریری به دست آورده‌اند و خانواده‌های شیپایا در قلمرو کوروایا بر کوروا نیز زندگی می‌کنند. سد برق‌آبی بیلو مونتی که بر شینگو نزدیک آلتامیرا ساخته شده، منطقه را دگرگون کرد. این سد خانواده‌های بومی شهر، از جمله شیپایا، را به سال‌ها مذاکره درباره جابه‌جایی و غرامت کشانده است.

بیشتر آنچه درباره دین کهن شیپایا می‌دانیم از کورت نیموندژو، زادهٔ آلمان و مردم‌نگار، است که در اوایل قرن بیستم مدتی با ایشان گذراند. او جهانی از شامان‌ها و ارواح و قهرمان فرهنگی‌ای به نام کوماپاری ثبت کرد. امروز بیشتر شیپایا مسیحی‌اند، اما قصه‌های کهن برای قومی که می‌کوشد آنچه را دورهٔ لاستیک پراکنده کرد بازسازی کند، اهمیت دارد. در گردهمایی‌ها و رویدادهای عمومی، رنگ‌آمیزی بدن با ژنیپاپو و آراستن با پر بخشی از این تلاش است.